ਸਕੂਲ ਤੇ ਕਾਲਜ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਰਹਿਨੁਮਾਈ: ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਜ਼ਰੂਰੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ-ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ

ਮਾਤਾ–ਪਿਤਾ ਆਪਣੇ ਸਕੂਲ ਜਾਂ ਕਾਲਜ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਮਰ ਉਹ ਸਮਾਂ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਮਨਸਿਕ, ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ ਤੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਵੇਂ ਤਜਰਬੇ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ–ਪਿਤਾ ਲਈ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋ ਰਹੇ ਬਦਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਸੁਣਨ। ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਾਪੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਦਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਸਕੂਲ ਤੇ ਕਾਲਜ ਵਾਲੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਹੈ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਤੇ ਸੱਚੀ ਗੱਲਬਾਤ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ। ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਜਾਂ ਡਾਂਟ‐ਡੱਪਟ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਤੇ ਧੀਰਜ ਵਾਲੀ ਬੋਲਚਾਲ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਨਰਮ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲ ਕਰਨਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਬੋਲਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਟੁੱਕੇ ਸੁਣਨਾ—ਇਹ ਸਭ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਇਹ ਭਰੋਸਾ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਾਪੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੱਜ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ, ਫਿਰ ਉਹ ਦਿਲ ਦੇ ਰਾਜ ਵੀ ਬੇਝਿਝਕ ਸਾਂਝੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਾਤਾ–ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਉਣਾ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੋਕ–ਟੋਕ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਾਗ਼ੀ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਬੇਤਰਤੀਬੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲਤ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮਾਪੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦੀ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਉਮੀਦਾਂ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਲ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣਾ ਸਿੱਖ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅਕਾਦਮਿਕ ਦਬਾਅ ਵੀ ਅੱਜ ਦੀ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਪਰ ਬੇਹਿਸਾਬ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਤੁਲਨਾਵਾਂ, ਜਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਉੱਚੇ ਨੰਬਰਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਲਈ ਸ਼ਾਬਾਸ਼ ਦੇਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖੂਬੀਆਂ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਲੋੜ ਪਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ। ਜੇਕਰ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਕਠਿਨਾਈ ਆਉਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਟਿਊਸ਼ਨ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਜਾਂ ਹੋਰ ਸਹਾਇਤਾ ਦੇਣ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਵੱਧ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ।

ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾਤੀ ਵਿਕਾਸ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਹ ਕਈ ਦਬਾਅ—ਦੋਸਤੀਆਂ, ਰਿਸ਼ਤੇ, ਆਤਮ-ਸ਼ੰਕਾ, ਨਾਕਾਮੀ ਦਾ ਡਰ—ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਾਪੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਹੈ, ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਤਰਤੀਬ ਨਾਲ ਸੋਚਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਨਾਲ ਹਾਲਾਤ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਹਰ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਆਪ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਦ ਸੋਚਣ ਅਤੇ ਫੈਸਲੇ ਲੈਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਈ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣ ਸਕਣ।

ਸਿਹਤਮੰਦ ਆਦਤਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵੀ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਨੀਂਦ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਕਸਰਤ, ਬਾਹਰਲੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸਕਰੀਨ ਟਾਈਮ—ਇਹ ਸਭ ਇਕ ਸੰਤੁਲਿਤ ਜੀਵਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਮਾਪੇ ਜਦੋਂ ਖੁਦ ਚੰਗੀਆਂ ਆਦਤਾਂ अपनਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਆਪ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਡਰ ਨਹੀਂ, ਸਤਤਤਾ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਨਿੱਜਤਾ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਨੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ–ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਦੋਸਤੀ, ਮੈਸੇਜ ਜਾਂ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਦਖਲ ਦੇਣ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਖਰਾਬ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਭਰੋਸਾ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਿੱਸਾ ਹੈ—ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਾਪੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇਪਣ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਖੁਦ ਦਾ ਵਰਤਾਵਾਂ ਵੀ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਰੂਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਬੱਚੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਖਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮਾਪੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਜੋ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਿਆਰ, ਸ਼ਾਂਤੀ, ਸਬਰ, ਸੱਚਾਈ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ—ਜਦੋਂ ਇਹ ਗੁਣ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਬੱਚੇ ਬਿਨਾਂ ਸਿੱਖਾਏ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਪੜ੍ਹਾਈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਅਸਲ ਕਲਾਵਾਂ ਵੀ ਸਿਖਾਉਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਪੈਸਾ ਸੰਭਾਲਨਾ, ਸਮਾਂ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ, ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਮਰਰਾ ਦੇ ਕੰਮ। ਇਹ ਕਲਾਵਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਲਗ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।