ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਲਿਬਾਸ, ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਚਾਣ ਦਾ ਸੰਕਟ-

ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਚਿੰਤਾ ਵਧਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਅਕਸਰ ਚੁੱਪ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਸਿੱਖ ਲਿਬਾਸ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪਣੇ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਇਹ ਲੋਕ ਅਕਸਰ ਗੈਰ-ਸਿੱਖ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਦੂਜੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਜਿਹਾ ਸੰਗੀਤ ਸੁਣਦੇ ਜਾਂ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਿੱਖੀ ਦੀਆਂ ਮੂਲ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਪਹਿਰਾਵੇ ਜਾਂ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਹਿਚਾਣ ਦਾ ਮਸਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ  ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਡੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦੀ ਸੱਚਾਈ, ਖ਼ਾਲਸਾ ਪਹਿਚਾਣ ਦੇ ਅਰਥ, ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਡੂੰਘੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਦਸਤਾਰ, ਕੇਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਕਾਰ ਕੇਵਲ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਗਹਿਣੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਗੁਰੂ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਹਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਾਰਦੇ ਹੋਏ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਜੀਵੇ। ਪਰ ਅੱਜ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ, ਜੋਤਿਸ਼ ਅਧਾਰਿਤ ਰਸਮਾਂ, ਅਤੇ ਡੇਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੈਰ-ਸਿੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੰਤਰ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਬਾਣੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਸਵੈ-ਘੋਸ਼ਿਤ ਬਾਬਿਆਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਿੱਖਣ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਦੂਰੀ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਉਹ ਹੈ ਸੰਗੀਤ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਗਾਇਨ। ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀਰਤਨ ਦੀ ਇੱਕ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਸੰਗੀਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ  ਸਿੱਖ ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਪਾਵਨ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰੀ ਰਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਘਰ ਅਸਲ ਕੀਰਤਨ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਧੁਨਾਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ ਸਨ।

ਪਰ ਅੱਜ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਇਕੱਠਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੀ ਸੰਗੀਤਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਜੜ੍ਹ ਫੜ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮਿਲੀਆਂ-ਜੁਲੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਭਜਨ, ਜਾਪ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਗੀਤ ਸੁਣਦੇ ਅਤੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਡੇਰਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਦਾ ਸੰਗੀਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੱਖਾਂ ਦਸਤਾਰਧਾਰੀ ਲੋਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀਰਤਨ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਚਾਅ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ ਹਨ। ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਤਰਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਵਾਲੇ ਵਪਾਰਕ ਕੀਰਤਨ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਵਿਚਕਾਰ ਦੀ ਲਕੀਰ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਪਰੰਪਰਾ ਤੋਂ, ਸਗੋਂ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਮੂਲ ਤੋਂ ਵੀ ਭਟਕਣਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸੰਗੀਤ ਮਨੁੱਖੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀਰਤਨ ਨੂੰ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਇਸ ਵਰਤਾਰੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਕੁਝ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਰਨਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਤੋਂ ਧਾਰਮਿਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਿਨਾਂ ਡੂੰਘੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਦਸਤਾਰ ਸ਼ਰਧਾ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪੰਜਾਬੀ ਪਹਿਚਾਣ ਦਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਚਿੰਨ੍ਹ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਰੂਪ ਤਾਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਤੱਤ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਡਾਇਸਪੋਰਾ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਅਜਿਹੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅੰਦੋਲਨ ਹਨ ਜੋ ਸਿੱਖ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਅਕਸਰ ਸਿੱਖ ਸੰਤਾਂ ਵਰਗਾ ਲਿਬਾਸ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਅਸਲ ਸਿੱਖ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਮਿਲਾਵਟੀ ਅਭਿਆਸਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਸਿੱਖਿਆ ਦੀ ਅਣਹੋਂਦ ਕਾਰਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਅਸਲ ਅਤੇ ਮਿਲਾਵਟੀ ਪ੍ਰਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਨ।

ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਸਤਾਰ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਜਾਤ, ਗੋਤ, ਜਾਂ ਖੇਤਰੀ ਪਹਿਚਾਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਪਰਿਵਾਰਕ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਵਿਅਕਤੀ ਬਾਹਰੋਂ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਅਭਿਆਸ ਵਿਆਪਕ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਆਕਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਦਬਾਅ ਬਾਹਰੀ ਦਿੱਖ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਿੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ, ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ — ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸਰਵਉੱਚ ਤੇਮੀ ਗੱਦੀ  ਨੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਤੋਂ ਭਟਕਣ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਉਠਾਇਆ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ, ਕਥਾਵਾਚਕਾਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਇਕੱਲੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਵਜੋਂ ਵਾਪਸ ਸਵੀਕਾਰਨ, ਕਲਾਸੀਕਲ ਰਾਗ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਗੁਰਬਾਣੀ ਕੀਰਤਨ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ, ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤਿ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਜੋ ਸਿੱਖ ਪਹਿਚਾਣ ਧਾਰਦੇ ਹੋਏ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਭਿਆਸਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ  ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ।

ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਬਾਹਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਡੂੰਘੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ, ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ, ਅਤੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਅਤੇ ਮਾਨਵਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਜਿਉਣ ਦੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਧਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਟੁੱਟਾਵ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨਿਰਣੇ ਦਾ ਸੱਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮੁੱਚੇ ਸਿੱਖ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਇਮਾਨਦਾਰ ਸੰਵਾਦ ਦਾ ਸੱਦਾ ਹੈ।

ਸਿੱਖੀ ਡੂੰਘਾਈ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦਾ ਧਰਮ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਲਿਬਾਸ ਜਿਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮਾਣ ਨਾਲ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦਾ ਬਾਹਰੀ ਐਲਾਨ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਸ ਲਿਬਾਸ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਿੱਖੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦਾ ਸੰਗੀਤ ਗਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਹ ਇੱਕ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਦਾ ਹੈ: ਕੀ ਅਸੀਂ ਗੁਰੂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਜਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਗੁਰੂ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਾਂ? ਜਵਾਬ ਅੰਦਰੋਂ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ  ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪਾਠ, ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਅਭਿਆਸ, ਅਤੇ ਸਭਨਾਂ ਦੀ ਇਮਾਨਦਾਰ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਜੀਉਣ ਤੋਂ।

 ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ