ਦੁਨੀਆ ਯੁੱਧ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਮੌਜੂਦਾ ਯੁੱਧਾਂ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ-ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ

ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਰਹੇ ਹਨ। 1979 ਦੀ ਇਸਲਾਮੀ ਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਈਰਾਨ ਨੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਲੇਬਨਾਨ ਵਿੱਚ ਹਿਜ਼ਬੁੱਲਾ, ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹਮਾਸ, ਯਮਨ ਵਿੱਚ ਹੂਥੀ ਅਤੇ ਇਰਾਕ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਸ਼ੀਆ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੈੱਟਵਰਕ ਬਣਾਇਆ ਜਿਸਨੂੰ ‘ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਧੁਰਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 2023 ਵਿੱਚ ਹਮਾਸ ਦੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਗਾਜ਼ਾ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਈਰਾਨੀ ਸਮਰਥਿਤ ਗਰੁੱਪਾਂ ਨੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ‘ਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ। ਜਨਵਰੀ 2026 ਵਿੱਚ ਜਿਨੀਵਾ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਗੱਲਬਾਤ ਅਸਫਲ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਰਸਤਾ ਖੁੱਲ੍ਹ ਗਿਆ।

28 ਫਰਵਰੀ 2026 ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ‘ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਐਪਿਕ ਫਿਊਰੀ’ ਦੇ ਨਾਮ ਹੇਠ ਈਰਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਫੌਜੀ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੀ ਹਵਾਈ ਫੌਜ ਨੇ ਇੱਕੋ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ ਦੇ 31 ਵਿੱਚੋਂ 24 ਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ 1,200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟੇ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖ਼ਬਰ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਈਰਾਨ ਦੇ ਸਰਵੋਚ ਆਗੂ ਆਯਤੁੱਲਾ ਅਲੀ ਖ਼ਾਮੇਨਈ, 86 ਸਾਲ, ਤਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ‘ਤੇ ਕੀਤੇ ਹਵਾਈ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਈਰਾਨੀ ਲੋਕ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ‘ਤੇ ਨਿਕਲ ਆਏ  ਸੋਗ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਖੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਵਿੱਚ। ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੱਖਾਂ ਈਰਾਨੀ ਜਸ਼ਨ ਮਨਾ ਰਹੇ ਸਨ।

ਈਰਾਨ ਨੇ 1 ਮਾਰਚ 2026 ਨੂੰ ਇਜ਼ਰਾਈਲ, ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ, ਕਤਰ, ਕੁਵੈਤ, ਬਹਿਰੀਨ, ਜਾਰਡਨ ਅਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ‘ਤੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਡਰੋਨ ਦਾਗੇ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਵੀ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੋਂ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਲਗਭਗ 20% ਤੇਲ ਸਪਲਾਈ ਲੰਘਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ 555, ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿੱਚ 10, ਚਾਰ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ।ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਇਹ ਤੈਅ ਕਰਨਗੇ ਕਿ ਕੀ ਇਹ ਸੰਘਰਸ਼ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਖੇਤਰੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਈਰਾਨ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਿਆਸੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਇਸ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਖਤਰਾ ਲੇਬਨਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਹਿਜ਼ਬੁੱਲਾ ਨੂੰ, ਇਰਾਕ ਨੂੰ ਅਸਥਿਰ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਖਾੜੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਲੈਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਈਰਾਨ ਦੀ ਹਕੂਮਤ ਡਿੱਗਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਿਆਸੀ ਤਬਦੀਲੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਲ ਲੱਗ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੂੰ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਾਇਦਾ ਹੋਵੇਗਾ  ਉਸਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖੇਤਰੀ ਦੁਸ਼ਮਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਖ਼ਤਰਾ ਖਤਮ ਹੋ ਗਿਆ। ਈਰਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਿਰੋਧੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਖੇਤਰੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਈਰਾਨ ਦੇ ਆਮ ਲੋਕ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕੀਮਤ ਚੁਕਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਬੰਦ ਹੋਣ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਰੁਕੇਗਾ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਹੋਰ ਵਧਣਗੀਆਂ। ਰੂਸ ਨੇ 24 ਫਰਵਰੀ 2022 ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨ ‘ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ  ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਜੰਗ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੁਤਿਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਕਦਮ ਇਸ ਲਈ ਚੁੱਕਣਾ ਪਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਯੂਕਰੇਨ ਨਾਟੋ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਰੂਸ ਆਪਣੀ ਸਰਹੱਦ ‘ਤੇ ਪੱਛਮੀ ਫੌਜੀ ਗੱਠਜੋੜ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਅਸਲ ਕਾਰਨ ਡੂੰਘੇ ਹਨ  ਰੂਸ ਦੀਆਂ ਸਾਮਰਾਜੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸੋਵੀਅਤ ਯੂਨੀਅਨ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਅਣਸੁਲਝੇ ਮਸਲੇ। ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਫੌਜੀ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧ ਨੇ ਜੋ ਰੂਸ ਨੇ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਸੋਚਿਆ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਖੂਨੀ ਚਾਰ ਸਾਲਾ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।

ਜੰਗ ਆਪਣੇ ਚੌਥੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਧਿਰ ਫੌਜੀ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਹਾਸਲ ਕਰ ਸਕੀ। ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਫੌਜੀ ਭਰਤੀ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਰੂਸ ਅੰਦਰੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ  ਬਜਟ ਘਾਟਾ, ਨਵੇਂ ਟੈਕਸ, ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਦਮਨ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ-ਫਰਵਰੀ 2026 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਅਤੇ ਸਵਿੱਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਗੱਲਬਾਤਾਂ ਅਸਫਲ ਰਹੀਆਂ। ਇਸ ਹਫ਼ਤੇ ਅਗਲੇ ਦੌਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲਬਾਤਾਂ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਪਰ ਈਰਾਨ ਸੰਘਰਸ਼ ਕਾਰਨ ਯੂਏਈ ਦੇ ਹਵਾਈ ਮਾਰਗ ਬੰਦ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸਤਾਂਬੁਲ ਵਿੱਚ ਕਰਵਾਉਣ ਬਾਰੇ ਸੋਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਰੂਸ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯੂਕਰੇਨ ਡੋਨਬਾਸ ਖੇਤਰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਰੂਸ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਨਾਟੋ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਛੱਡ ਦੇਵੇ। ਯੂਕਰੇਨ ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਗਾਰੰਟੀ ਮੰਗਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਿਟੇਨ ਅਤੇ ਫਰਾਂਸ ਨੇ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿੱਚ ‘ਫੌਜੀ ਕੇਂਦਰ’ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਐਲਾਨੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ ਯੂਕਰੇਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 588 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਲੱਗਣਗੇ।ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਭਾਵਿਤ ਨਤੀਜਾ ਇੱਕ ‘ਜੰਮੀ ਹੋਈ ਜੰਗ’ ਹੈ  ਮੌਜੂਦਾ ਫਰੰਟ ਲਾਈਨਾਂ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਅਸਥਾਈ ਜੰਗਬੰਦੀ ਜੋ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ। ਜੇਕਰ ਗੱਲਬਾਤ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੰਗ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਇਆ ਰੂਸ ਇੱਕ ਪੱਛਮੀ-ਸੋਚ ਵਾਲੇ ਯੂਕਰੇਨ ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇਗਾ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਜੰਗਬੰਦੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਹੋਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮੰਨ ਕੇ ਫਿਰ ਹਮਲਾ ਕਰੇਗਾ।

ਜੇਕਰ ਰੂਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ‘ਤੇ ਸਮਝੌਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਰੂਸ ਨੂੰ ਫਾਇਦਾ ਹੋਵੇਗਾ  ਉਸਨੂੰ ਫੌਜੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਬਜ਼ਾਏ ਇਲਾਕੇ ਮਿਲ ਜਾਣਗੇ। ਅਮਰੀਕੀ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਹਥਿਆਰ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਅਰਬਾਂ ਡਾਲਰ ਕਮਾਏ ਹਨ। ਚੀਨ ਸਸਤਾ ਰੂਸੀ ਤੇਲ ਖਰੀਦ ਕੇ ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਵਧਾ ਕੇ ਫਾਇਦੇ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਯੂਕਰੇਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਝੱਲਦਾ ਹੈ  ਆਪਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਗੁਆਉਣ ਦਾ ਖਤਰਾ, ਲੱਖਾਂ ਬੇਘਰ ਲੋਕ, ਤਬਾਹ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ। ਯੂਰਪ ਉਸ ਮਿਸਾਲ ਤੋਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜੋ ਇਸ ਜੰਗ ਨੇ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ  ਕਿ ਫੌਜੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਸਰਹੱਦਾਂ ਬਦਲੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।

7 ਅਕਤੂਬਰ 2023 ਨੂੰ ਹਮਾਸ ਨੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1,200 ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਲਗਭਗ 250 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬੰਧਕ ਬਣਾ ਕੇ ਗਾਜ਼ਾ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਫੌਜੀ ਜਵਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ 71,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਲਸਤੀਨੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੱਖ 71 ਹਜ਼ਾਰ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ। ਗਾਜ਼ਾ ਦਾ 90% ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਜੰਗ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਸ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧ
ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਚੋਲਗੀ ਨਾਲ 10 ਅਕਤੂਬਰ 2025 ਨੂੰ ਜੰਗਬੰਦੀ ਹੋਈ। ਸਾਰੇ ਜਿਉਂਦੇ ਬੰਧਕ ਰਿਹਾਅ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਪਰ ਜੰਗਬੰਦੀ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ  ਸਮਝੌਤੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 450 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫਲਸਤੀਨੀ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਅੱਧੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਿੱਸੇ ‘ਤੇ ਫੌਜੀ ਕਬਜ਼ਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਹਮਾਸ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪਰ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਹੈ। ਮਾਨਵੀ ਸਥਿਤੀ ਅਜੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਾੜੀ ਹੈ ਫਰਵਰੀ 2026 ਵਿੱਚ ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਔਸਤਨ ਦੋ ਵਾਰ ਹੀ ਖਾਣਾ ਬਣਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਪੰਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਘਰ ਅਜੇ ਵੀ ਇੱਕ ਹੀ ਭੋਜਨ ‘ਤੇ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।

ਦੋ-ਰਾਜੀ ਹੱਲ  ਜੋ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਅਤੇ ਫਲਸਤੀਨੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਟਿਕਾਊ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਇੱਕੋ ਰਸਤਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ  ਹੁਣ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਦੂਰ ਹੈ। ਗਾਜ਼ਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਦਹਾਕੇ ਲੱਗਣਗੇ। ਜੇਕਰ ਫਲਸਤੀਨੀਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਸਿਆਸੀ ਭਵਿੱਖ ਨਹੀਂ ਦਿੱਖਦਾ ਤਾਂ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਚੱਕਰ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗਾ।ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫੌਜੀ ਮਕਸਦ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲਏ  ਹਮਾਸ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜਿਉਂਦੇ ਬੰਧਕ ਵਾਪਸ ਮਿਲੇ। ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਠੇਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਰਥਿਕ ਫਾਇਦਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਫਲਸਤੀਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਹੋਇਆ  ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮੌਤਾਂ, ਸਭ ਕੁਝ ਤਬਾਹ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ।ਸੂਡਾਨ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਜੰਗ ਅਪ੍ਰੈਲ 2023 ਵਿੱਚ ਉਸ ਫੌਜੀ ਜੁੰਟੇ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੱਤਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜੋ ਤਾਨਾਸ਼ਾਹ ਓਮਰ ਅਲ-ਬਸ਼ੀਰ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੱਤਾ ‘ਤੇ ਆਈ ਸੀ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਰਕਾਰੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਰੈਪਿਡ ਸਪੋਰਟ ਫੋਰਸਿਜ਼ (ਆਰਐੱਸਐੱਫ)  ਉਹੀ ਮਿਲੀਸ਼ੀਆ ਜੋ ਦਾਰਫਰ ਵਿੱਚ ਨਸਲਕੁਸ਼ੀ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਸੀ। ਇਹ ਜੰਗ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਮਾਨਵੀ ਸੰਕਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ ਹੈ। ਵਿਦੇਸ਼ ਨੀਤੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ 2026 ਵਿੱਚ ਸੂਡਾਨ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਹੋਰ ਵਿਗੜਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖਤਰਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਕੋਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਖਲ ਨਹੀਂ।

ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਸ ਅਰਾਜਕਤਾ ਤੋਂ ਕਮਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਖੇਤਰੀ ਤਾਕਤਾਂ ਆਪਣੇ ਹਿੱਤਾਂ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧੜਿਆਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਕੇ ਜੰਗ ਨੂੰ ਲੰਮੀ ਖਿੱਚ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਸੂਡਾਨ ਦੇ ਆਮ ਲੋਕ  ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੋਈ ਗੁਨਾਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ  ਅਕਾਲ, ਜਿਨਸੀ ਹਿੰਸਾ, ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹ ਹੋਈਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਸੂਡਾਨ ਵੱਲ ਨਹੀਂ  ਅਤੇ ਇਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਹੈ।ਮਾਰਚ 2026 ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦਹਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਮੁਤਾਬਕ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 130 ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਘਰਸ਼ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ  ਜੋ 15 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਦੁੱਗਣੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ। 20 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੋ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੂਰੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖੀ।ਯੁੱਧ ਦੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵੀ ਬਦਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਡਰੋਨ, ਨਕਲੀ ਬੁੱਧੀ (ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ) ਅਤੇ ਸਾਈਬਰ ਹਮਲੇ ਹੁਣ ਆਧੁਨਿਕ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸਾਧਾਰਨ ਹਥਿਆਰ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਛੋਟੇ ਗਰੁੱਪ ਵੀ ਵੱਡੀ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਫੌਜੀ ਰੋਕਥਾਮ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਘੱਟ ਕਾਰਗਰ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ  ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ, ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਦਾਲਤ  ਵੱਡੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਕਾਰਨ ਲਕਵਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਅਮਰੀਕਾ, ਰੂਸ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਝੇ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪਰਿਸ਼ਦ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੈ।

ਇਹਨਾਂ ਜੰਗਾਂ ਦੇ ਆਰਥਿਕ ਨਤੀਜੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਬੰਦ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਸਮਾਨ ਛੂਹ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਰੂਸ-ਯੂਕਰੇਨ ਜੰਗ ਨਾਲ ਖਰਾਬ ਹੋਈਆਂ ਵਿਸ਼ਵ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨਾਂ ਅਜੇ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ। ਲਗਭਗ ਹਰ ਵੱਡੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਖਰਚਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੈਸਾ ਵਿੱਦਿਆ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਬਦਲਾਅ ‘ਤੇ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਸੀ।ਅਮਰੀਕਾ-ਈਰਾਨ ਜੰਗ ਧਰਤੀ ‘ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਅਸਥਿਰ ਅਤੇ ਅਣਹੋਣੀ ਸਥਿਤੀ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਮੱਧ-ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਊਰਜਾ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ। ਰੂਸ-ਯੂਕਰੇਨ ਜੰਗ ਸ਼ਾਂਤੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਮੋੜ ‘ਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹੈ। ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜੰਗਬੰਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਟੁੱਟ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸੂਡਾਨ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।ਪਰ ਇੱਕ ਗੱਲ ਸਾਫ਼ ਹੈ। ਮਨੁੱਖਜਾਤੀ ਕੋਲ ਅਦਭੁੱਤ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਗਿਆਨ, ਸਾਧਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਅਸੀਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਚੁਣਦੇ ਹਾਂ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਮਹੀਨੇ ਇਹ ਤੈਅ ਕਰਨਗੇ ਕਿ ਕੀ ਕੂਟਨੀਤੀ, ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ(ਲੇਖਕ:ਅਮਰੀਕਾ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬ ਆਊਟਲੁਕ ਪ੍ਰਿੰਟ ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨਿਊਜ  ਰੋਜਾਨਾ ਡਿਜੀਟਲ ਦਾ ਸੰਪਾਦਕ ਹੈ ਤੇ ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਨੌਰਥ ਅਮਰੀਕਨ ਪੰਜਾਬੀ ਐਸ਼ੀਏਸ਼ਨ(ਨਾਪਾ) ਦਾ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵੀ ਹੈ.ਸੰਪਰਕ[email protected]

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

@yespunjab

@gurinipspb

@1158APFront5aab

@Partap_Sbajwa

@Kvijaypratap

@GurjeetSAujla

@PreetKGillMP

@JasbirGillKSMP

@PargatSOfficial

@SukhpalKhaira

@officeofssbadal

@DrRituSingh_

@Sandhu_Kdeep1

@PrimeAsiaTV

@MakkarSimranjot

@talkwithrattan

@lokawaztv

@rmbtv

@AkharOfficial

@Babushahikhabar

@divya5521

@ani

@uninews

@ians

@PrimeAsiaTV

@MakkarSimranjot

@talkwithrattan

@lokawaztv
@akharofficia
@ramzatv8956
@ptcnews

@bbcpunjabi

@1158APFront5aab

@Gurpreet0531

@thetribunechd

@htTweets

@TheHindu

@IndianExpress

@manaman_chhina

@ani

@uninews

@ians

@jagbanionline

@punjabkesari
@ptcnews

@bbcpunjabi

@1158APFront5aab

@Gurpreet0531

@thetribunechd

@htTweets

@TheHindu

@IndianExpress

@manaman_chhina

@ani

@uninews

@ians

@punjabkesari