ਸੱਤਾ ਦਾ ਜਾਦੂ: ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਬਦਲਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ
ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਜੀਬੋ-ਗਰੀਬ ਚੀਜ਼ਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਦਿਲਚਸਪ ਨਜ਼ਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਦਾ ਰਵੱਈਆ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਕਿ ਉਹ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਾਂ ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ। ਆਮ ਲੋਕ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੱਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਰਸੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਵੀ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਕੋ ਵਿਅਕਤੀ, ਇੱਕੋ ਚਿਹਰਾ, ਪਰ ਦੋ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੇ ਰੂਪ।
ਜਦੋਂ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੱਤਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹਮਦਰਦ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਵਿਆਹ, ਹਰ ਭੋਗ, ਹਰ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਸੱਦਾ ਆਇਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਹੱਥ ਜੁੜੇ ਹੋਏ, ਸਿਰ ਨਿਵਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਵਾਕ “ਤੁਸੀਂ ਸਾਡਾ ਪਰਿਵਾਰ ਹੋ” ਹਰ ਦੂਜੇ ਮਿੰਟ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਨੂੰ ਹਰ ਗਲੀ, ਹਰ ਵੋਟਰ ਅਤੇ ਹਰ ਸਮੱਸਿਆ ਯਾਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਪਰ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹੀ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਸਵੀਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹੀ ਆਮ ਲੋਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਘੇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ “ਅਪਾਇੰਟਮੈਂਟ ਨਾਲ ਮਿਲੋ” ਦੀ ਤਖ਼ਤੀ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮਿਲਣ ਲਈ ਅਪਾਇੰਟਮੈਂਟ, ਅਪਾਇੰਟਮੈਂਟ ਲਈ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼, ਅਤੇ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਲਈ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ ਘੜ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ “ਵਿਚਾਰਧੀਨ” ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਫ਼ਾਈਲ “ਚੱਲ ਰਹੀ” ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਫ਼ੈਸਲਾ “ਜਲਦੀ” ਹੋਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਪਰ ਇਹ “ਜਲਦੀ” ਅਗਲੀ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਕੋਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਭੁੱਲ ਕੇ ਕਿ ਹੁਣ ਉਹ ਖੁਦ ਹੀ ਸਿਸਟਮ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।
ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਸੱਤਾ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਕਰਾਮਾਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਸਾਰੀਆਂ ਲੋਕੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹੀ ਮਹਿੰਗਾਈ, ਉਹੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਉਹੀ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ—ਜੋ ਕੱਲ੍ਹ ਤੱਕ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ ਸੀ—ਅੱਜ ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਬਿਆਨਾਂ ਅਤੇ ਧਰਨਿਆਂ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੱਲ੍ਹ ਤੱਕ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਨੇਤਾ ਅੱਜ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਲੋਚਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਭ ਤੋਂ ਦਿਲਚਸਪ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਫਿਰ ਵੀ ਉਮੀਦ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹੱਸਦੇ ਵੀ ਹਨ, ਤੰਜ਼ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਵੋਟ ਫਿਰ ਵੀ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਆਮ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਿਆਸੀ ਨਾਟਕ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ—ਸਿਰਫ਼ ਕਿਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਅਦਲ-ਬਦਲ ਹੁੰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ, ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੈ—ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਆਰ, ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਦੂਰੀ, ਅਤੇ ਹਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਫ਼ਸੋਸ। ਇਹ ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਹਾਸਿਆਤਮਕ ਹਕੀਕਤ ਹੈ, ਜਿਸ ‘ਚ ਹੱਸਣ ਵਾਲੇ ਵੀ ਲੋਕ ਹਨ ਅਤੇ ਭੁਗਤਣ ਵਾਲੇ ਵੀ।
