2025 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਡਿਪੋਰਟੇਸ਼ਨ: ਪੰਜਾਬ, ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਪਰਵਾਸ ਦੀ ਕੜਵੀ ਸੱਚਾਈ

ਸਾਲ 2025 ਦੌਰਾਨ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਭੇਜੇ ਗਏ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨੇ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਚਰਚਾ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਸਮੇਤ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਹੋਈਆਂ ਡਿਪੋਰਟੇਸ਼ਨਾਂ ਨੇ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਰਕਾਰੀ ਅੰਕੜੇ ਧਰਮ ਜਾਂ ਪੇਸ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ, ਪਰ ਹਕੀਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸੰਕਟ ਦਾ ਵੱਡਾ ਬੋਝ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਪਿਆ ਹੈ।

ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਡਿਪੋਰਟੇਸ਼ਨ: ਅੰਕੜੇ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ

ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ, 2025 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ 3,800 ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਡਿਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਾਫ਼ੀ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ, ਵੀਜ਼ਾ ਦੀ ਮਿਆਦ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਹੇ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਗਜ਼ਾਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਮਿਆਰਾਂ ‘ਤੇ ਖਰੇ ਨਹੀਂ ਉਤਰਦੇ ਸਨ।

ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ: ਕਿਉਂ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ

ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਡਿਪੋਰਟ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ। ਬੇਰੋਜ਼ਗਾਰੀ, ਖੇਤੀ ਦੀ ਘੱਟ ਆਮਦਨ, ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਲਾਲਸਾ ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣਾ ਅਜੇ ਵੀ “ਸਫ਼ਲਤਾ” ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਡੇ ਖ਼ਤਰੇ ਮੋਲ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

‘ਡੰਕੀ ਰੂਟ’ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ ਦਾ ਜਾਲ

ਅਮਰੀਕਾ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਰਸਤਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਡੰਕੀ ਰੂਟ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਡਿਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਟ੍ਰੈਵਲ ਏਜੰਟ ਅਤੇ ਤਸਕਰ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ 30 ਤੋਂ 50 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਵਸੂਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਕਰਜ਼ਾ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਵੇਚ ਕੇ ਇਹ ਰਕਮ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਲੋਕ ਫੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਡਿਪੋਰਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਸਗੋਂ ਕਰਜ਼ੇ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।

ਡਰਾਈਵਰ ਅਤੇ ਘੱਟ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਵਾਲੇ ਕੰਮ

ਕਈ ਪੰਜਾਬੀ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਟਰੱਕ ਡਰਾਈਵਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਥੇ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਵੱਧ ਹੈ। ਪਰ ਵੀਜ਼ਾ ਨੀਤੀਆਂ ਦੀ ਸਖ਼ਤੀ, ਨੌਕਰੀ ਦੇ ਨਕਲੀ ਵਾਅਦੇ ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ਾਤ ਦੀ ਕਮੀ ਕਾਰਨ ਕਈ ਲੋਕ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਟਿਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਸਮਝਣਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਡਿਪੋਰਟ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਜਾਂ ਪੇਸ਼ੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅੰਕੜੇ ਜਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਇਸ ਲਈ “ਕਿੰਨੇ ਸਿੱਖ ਡਰਾਈਵਰ ਡਿਪੋਰਟ ਹੋਏ” ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰਕ ਅੰਕੜਾ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ।

ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ

2025 ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਯੂਏਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਡਿਪੋਰਟ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, 24,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਭਾਰਤੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਵਾਪਸ ਭੇਜੇ ਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਮਜ਼ਦੂਰ ਵਰਗ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਸੀ।

ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਅਸਰ

ਡਿਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਨਾਕਾਮੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਕਰਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਡਿਪੋਰਟ ਹੋਏ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮ, ਦਬਾਅ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

ਨਤੀਜਾ

2025 ਦੀ ਡਿਪੋਰਟੇਸ਼ਨ ਨੇ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਗੈਰਕਾਨੂੰਨੀ ਪਰਵਾਸ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਨਹੀਂ। ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਨਹੀਂ ਵਧਦੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਤਸਕਰੀ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਤਦ ਤੱਕ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗੀ। ਅੰਕੜੇ ਭਾਵੇਂ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਹਕੀਕਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸੰਕਟ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਬੋਝ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਝੱਲਿਆ ਹੈ।