ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਕਰੀਏ? ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ
ਅੱਜ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਮਾਪਿਆਂ ਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿਚਕਾਰ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਸਵਾਲ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਮਾਪੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਪੜ੍ਹ-ਲਿਖ ਕੇ ਕਾਮਯਾਬ ਹੋਣ, ਚੰਗੇ ਇਨਸਾਨ ਬਣਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਨਾਮ ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਨ। ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਚੰਗੇ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ ਕਰਵਾਉਣਾ, ਮਹਿੰਗੇ ਕੱਪੜੇ ਦਿਵਾਉਣਾ ਜਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨਾ ਹੀ ਚੰਗੀ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ, ਸਮਾਂ, ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ, ਨੈਤਿਕ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣਾ ਵੀ ਉਨਾ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
“ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੰਗਾ ਇਨਸਾਨ ਬਣਾਉਣਾ ਸਿੱਖੋ।”
ਇਹ ਗੱਲ ਹਰ ਮਾਪੇ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਰੱਖਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।ਬੱਚਾ ਜਦੋਂ ਛੋਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਸਿੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਬੋਲਚਾਲ, ਵਿਹਾਰ, ਗੁੱਸੇ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਲੂਕ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ ਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਗ਼ਰੀਬਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹ ਗੁਣ ਵਿਕਸਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਅਮਲ ਰਾਹੀਂ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਨਾਲ ਵਧੀਆ ਨਤੀਜੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।
“ਬੱਚੇ ਸਾਡੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਸਾਡੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ।”
ਜੇ ਮਾਪੇ ਬੱਚਿਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਬਦਤਮੀਜ਼ੀ ਕਰਨ, ਹਰ ਸਮੇਂ ਝਗੜਦੇ ਰਹਿਣ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਵਿਹਾਰ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਕਈ ਵਾਰ ਮਾਪੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲਾਡ-ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਪਾਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਰ ਜ਼ਿੱਦ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਕੁਝ ਮਾਪੇ ਹਰ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਸਖ਼ਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਦੋਵੇਂ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਲਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ, ਪਰ ਹਰ ਇੱਛਾ ਤੁਰੰਤ ਪੂਰੀ ਹੋਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਦਰ, ਮਿਹਨਤ, ਸਬਰ, ਪੈਸੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਬੱਚੇ ਤੋਂ ਗ਼ਲਤੀ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ, ਡਰਾਉਣਾ ਜਾਂ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੇਇੱਜ਼ਤ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤੀ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਸਮਝਾਏ ਜਾਣ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
“ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਮਕਸਦ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤੇ ਗ਼ਲਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਉਣਾ ਹੈ।”
ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਕਿਸ਼ੋਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ, ਪਸੰਦ, ਦੋਸਤੀਆਂ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਤੀ ਨਜ਼ਰੀਆ ਬਦਲਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਖ਼ੁਦ ਲੈਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮਝਦਾਰੀ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਪੇ ਸੋਚਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੱਚੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ, ਜਦਕਿ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਲਤਫ਼ਹਿਮੀਆਂ ਵਧ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਸਿਰਫ਼ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦੋਵਾਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਹੈ।
“ਜਿੱਥੇ ਮਾਪੇ ਸਿਰਫ਼ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਸੰਵਾਦ ਦੀ ਥਾਂ ਟਕਰਾਅ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।”
ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਸੁਣਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਬੱਚੇ ਕਿਸੇ ਮੁੱਦੇ ‘ਤੇ ਅਸਹਿਮਤ ਹਨ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਕਈ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਵੱਖਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਮੌਕਿਆਂ ‘ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਤਰਕ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।ਅੱਜ ਮੋਬਾਈਲ ਫ਼ੋਨ, ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਅਤੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਮੌਕੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬੇਹੱਦ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਗੱਲਬਾਤ, ਨੀਂਦ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ‘ਤੇ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮੋਬਾਈਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਉਮਰ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਿਯਮ ਬਣਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਨਿਯਮ ਸਿਰਫ਼ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਿਹਾਰ ਰਾਹੀਂ ਉਦਾਹਰਨ ਪੇਸ਼ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਅਜਿਹਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ ਮੋਬਾਈਲ ਇਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠਣ, ਆਪਣੇ ਦਿਨ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਸੁਣਨ।
“ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਮਹਿੰਗੇ ਤੋਹਫ਼ਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ, ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਵਧੇਰੇ ਯਾਦ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।”
ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਬਿਨਾਂ ਡਰ ਦੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਸਕਣ। ਜੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਇਹ ਡਰ ਹੋਵੇ ਕਿ ਆਪਣੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੱਸਣ ‘ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਲੁਕਾਉਣ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਦਬਾਅ, ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਸਮੱਸਿਆ, ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਜਾਂ ਅਸਫਲਤਾ ਦਾ ਡਰ—ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਬੱਚੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮਾਪੇ ਹਰ ਗੱਲ ਨਾਲ ਸਹਿਮਤ ਹੋ ਜਾਣ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਅਤੇ ਹਾਲਾਤ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ।
“ਜਿਹੜੇ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨਾਲ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵੇਲੇ ਸਹੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣਾ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”
ਹਰ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ, ਸਿੱਖਿਆ, ਕਰੀਅਰ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ। ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਕੀਮਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ ਅਤੇ ਬਦਲਦੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।ਕਿਸੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਲਈ ਡਾਕਟਰ, ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪੇਸ਼ੇ ਵੱਲ ਧੱਕਣਾ ਕਿ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਇਹ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਰੁਚੀ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਵਿਕਲਪ ਸਮਝਾਉਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਲ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ। ਮਾਪਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫ਼ਰਜ਼ਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ।
“ਮਾਪਿਆਂ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਲਈ ਰਾਹਦਾਰੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਨਵੀਂ ਸੋਚ ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਨਵੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕਦੀ ਹੈ।”
ਪੰਜਾਬੀ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਾਂ-ਬੋਲੀ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਵਿਰਸੇ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲਣ, ਪੜ੍ਹਨ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਰਵਾਇਤਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੇਵਾ, ਨਿਮਰਤਾ, ਸੱਚਾਈ, ਮਿਹਨਤ, ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਲੋੜਵੰਦਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਵਰਗੀਆਂ ਕਦਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅਮਲ ਰਾਹੀਂ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਰਵਾਇਤਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣਾ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਸਮਝਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਦਰਾਂ ਦਾ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਮਹੱਤਵ ਹੈ।ਨਾਲ ਹੀ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਵੀ ਸਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
“ਜਿਹੜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਆਪਣੇ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਸਮਝਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਰਹਿ ਕੇ ਵੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ।”
ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਕੁਝ ਅਹਿਮ ਸੁਝਾਅ
- ਹਰ ਰੋਜ਼ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਜਲਦੀ ਦੇ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰੋ।
- ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਭੈਣ-ਭਰਾਵਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਨਾ ਕਰੋ।
- ਗ਼ਲਤੀ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿਓ।
- ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਖੇਡਾਂ, ਕਲਾ, ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸੁਖ-ਸਾਂਦ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵ ਦਿਓ।
- ਘਰ ਦੇ ਨਿਯਮ ਸਪੱਸ਼ਟ ਅਤੇ ਵਾਜਬ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਵਿੱਚ ਇਕਸਾਰਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖੋ।
- ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਨਿੱਜਤਾ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੋ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਬਾਰੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਵੀ ਰਹੋ।
- ਮਾਪੇ ਆਪਣੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਮੰਨਣ ਅਤੇ ਲੋੜ ਪੈਣ ‘ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਣ ਤੋਂ ਨਾ ਝਿਜਕਣ।
- ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਿਖਾਓ ਕਿ ਸਫਲਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਪੈਸੇ ਜਾਂ ਅਹੁਦੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਚੰਗੇ ਚਰਿੱਤਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਵੀ ਮਾਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
- ਨੌਜਵਾਨ ਵੀ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ, ਤਜਰਬੇ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਅਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਤਿਕਾਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ।
ਮਾਪਿਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਅਧਿਕਾਰ, ਹੁਕਮ ਜਾਂ ਡਰ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਪਿਆਰ, ਭਰੋਸਾ, ਧੀਰਜ, ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਸਤਿਕਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਨਕਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਯੋਗਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
“ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇੰਨਾ ਪਿਆਰ ਦਿਓ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ, ਇੰਨੇ ਸੰਸਕਾਰ ਦਿਓ ਕਿ ਉਹ ਸਹੀ ਰਸਤਾ ਚੁਣ ਸਕਣ ਅਤੇ ਇੰਨਾ ਭਰੋਸਾ ਦਿਓ ਕਿ ਮੁਸ਼ਕਲ ਵੇਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਉਣ।”
ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਪਰਿਵਾਰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਿੱਥੇ ਕਦੇ ਮਤਭੇਦ ਨਾ ਹੋਣ, ਸਗੋਂ ਉਹ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮਤਭੇਦਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਾਇਮ ਰਹੇ। ਜੇ ਮਾਪੇ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਸੁਣਨ, ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਇੱਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਚੰਗਾ ਸਮਾਜ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸੰਪਾਦਕੀ ਨੋਟ: ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚਾਰਾਤਮਕ ਵਾਕ ਲੇਖ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹਵਾਲੇ ਵਜੋਂ ਨਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪਰਵਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਕਿਸ਼ੋਰਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰਪੂਰਨ ਸੰਚਾਰ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ UNICEF ਦੀ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਂਦੇ ਹਨ।
