ਨੇਤਾ ਦੀ ਅਸਲ ਪਰਖ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ, ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਚੋਣਾਂ ਦੌਰਾਨ ਲਗਭਗ ਹਰ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਵਾਅਦੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਚੋਣਾਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੌਣ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੌਣ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਤਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੱਕ ਗਿਆ ਸੀ।ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਆਗੂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀਆਂ ਨਾਕਾਮੀਆਂ ’ਤੇ ਸਵਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗਲਤੀ ਹੋਣ ’ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਭੱਜਦਾ।
ਇਸ ਦੇ ਉਲਟ, ਸਵਾਰਥੀ ਸਿਆਸਤ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਜਨਤਕ ਅਹੁਦਾ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਦੀ ਥਾਂ ਨਿੱਜੀ ਲਾਭ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਅਜਿਹੇ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਆਮ ਲੋਕ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਯਾਦ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਚੋਣਾਂ ਮਗਰੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਘਟ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਣੀ ਸਿਆਸੀ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਵੱਡੀ ਤਰਜੀਹ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਉਦੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਜਨਤਕ ਚਿਹਰਾ ਅਤੇ ਅਸਲ ਵਿਹਾਰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਣ।ਕੋਈ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਮੰਚ ਤੋਂ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲਾਂ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਖੁਦ ਸੱਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੋਈ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਦੇ ਵਾਅਦੇ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ’ਤੇ ਨਾਰਾਜ਼ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲੋਂ ਰਿਕਾਰਡ ਦੇਖਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਨੇਤਾ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਪੇਸ਼ ਆਉਂਦਾ ਹੈ?
ਕੀ ਉਹ ਆਲੋਚਨਾ ਸੁਣਦਾ ਹੈ?
ਕੀ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਮੰਨਦਾ ਹੈ?
ਕੀ ਉਸ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਹਨ?
ਕੀ ਉਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸਿਆਸੀ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ?
ਕੀ ਉਹ ਤਾਕਤਵਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਵੀ ਜਨਹਿੱਤ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ?
ਇਹ ਸਵਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਨਾਅਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ।ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਚੋਣ ਨਿਸ਼ਾਨ, ਭਾਸ਼ਣਾਂ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਚਮਕ ਜਾਂ ਚੋਣੀ ਵਾਅਦਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਕਿਸੇ ਆਗੂ ਨੂੰ ਨਾ ਪਰਖਣ। ਸਿਆਸੀ ਆਗੂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ, ਜਨਤਕ ਬਿਆਨ, ਫ਼ੈਸਲੇ, ਵਾਅਦੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਲੋਕ ਸੇਵਾ ਦੀ ਕਸੌਟੀ ਇੱਕੋ ਹੈ—ਕੰਮ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ।
ਅਸਲ ਲੋਕ ਸੇਵਕ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਤਾ ਸਥਾਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਅਹੁਦੇ ਬਦਲਦੇ ਹਨ, ਸਰਕਾਰਾਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਚੋਣਾਂ ਆਉਂਦੀਆਂ-ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਇੱਕ ਆਗੂ ਦੇ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਮਾਜ ’ਤੇ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਆਗੂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਉਸ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਕਾਫ਼ਲੇ ਦੀ ਲੰਬਾਈ ਜਾਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਨਾਅਰਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਾਪੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।ਅਸਲ ਵਿਰਾਸਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਕਿੰਨੀਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਬਿਹਤਰ ਕੀਤੀਆਂ, ਕਿੰਨੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੱਲ ਕੀਤੀਆਂ, ਕਿੰਨੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਜਨਹਿੱਤ ਲਈ ਕਿੰਨੀ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ।
ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅਜਿਹੇ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਜੋ ਗਲਤੀ ਮੰਨਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਰੱਖਣ, ਆਲੋਚਨਾ ਸੁਣ ਸਕਣ, ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਸਿਆਸੀ ਲਾਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਜਨਹਿੱਤ ਨੂੰ ਰੱਖਣ।ਅਖ਼ੀਰ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸਤ ਦੇ ਦੋ ਰਸਤੇ ਹਨ।
ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ: “ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ?”
ਦੂਜਾ ਰਸਤਾ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ: “ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?”
ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਲੱਗ ਸਕਦੀ ਹੈ।ਪਰ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਕੰਮ ਹੀ ਆਗੂ ਦਾ ਅਸਲ ਚਿਹਰਾ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
