ਸਿਆਸੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਤੋਂ ਮੁੜ ਦੋਸਤੀ ਤੱਕ: ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਰਾਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ!

ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਨਾ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਦੋਸਤ। ਕੱਲ੍ਹ ਤੱਕ ਜਿਹੜੇ ਆਗੂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਵਿਰੋਧੀ ਬਣ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ, ਅੱਜ ਉਹੀ ਇੱਕੋ ਮੰਚ ’ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਬੀਬੀ ਜਗੀਰ ਕੌਰ ਅਤੇ ਸੁਖਬੀਰ ਸਿੰਘ ਬਾਦਲ ਦੀ ਮੁੜ ਹੋਈ ਸਿਆਸੀ ਨੇੜਤਾ ਇਸ ਦੀ ਤਾਜ਼ਾ ਮਿਸਾਲ ਹੈ।
ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਬੀਬੀ ਜਗੀਰ ਕੌਰ ਅਤੇ ਸੁਖਬੀਰ ਬਾਦਲ ਵਿਚਕਾਰ ਸਿਆਸੀ ਟਕਰਾਅ ਕਾਫ਼ੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਬੀਬੀ ਜਗੀਰ ਕੌਰ ਨੇ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸਿਆਸੀ ਰਾਹ ਚੁਣਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਦਲ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਨੂੰ ਵੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਮੁੜ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਸੁਖਬੀਰ ਬਾਦਲ ਨੇ ਬੇਗੋਵਾਲ ਵਿਖੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁਲੱਥ ਹਲਕੇ ਦੀ ਇੰਚਾਰਜ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਸੌਂਪ ਦਿੱਤੀ।
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਹਾਵਤ ਹੈ, “ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਦੁਸ਼ਮਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਮਿੱਤਰ।” ਕੱਲ੍ਹ ਤੱਕ ਜਿਹੜੇ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਗਲਤੀਆਂ ਗਿਣਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਅੱਜ ਉਹੀ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ਤਾਰੀਫ਼ਾਂ ਕਰਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਿਆਸੀ ਲੜਾਈਆਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਚੋਣਾਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸਿਆਸੀ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਹਾਵਤ ਯਾਦ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, “ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਪੈ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਗਿਲੇ-ਸ਼ਿਕਵੇ ਭੁੱਲਣੇ ਹੀ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।” ਸ਼ਾਇਦ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਆਗੂਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਕੱਲੇ ਲੜਨ ਨਾਲੋਂ ਇਕੱਠੇ ਚੱਲਣਾ ਵਧੇਰੇ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸੁਖਬੀਰ ਬਾਦਲ ਦਾ ਇਹ ਬਿਆਨ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਸੀਟ ’ਤੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਮਸਲੇ ਹੱਲ ਹੋਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਡਰਾਈਵਿੰਗ ਸੀਟ ’ਤੇ ਬੈਠਣ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸਿਆਸੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀਆਂ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ? ਜੇ ਅਜਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਫਾਰਮੂਲਾ ਅਜ਼ਮਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ!
ਭਾਜਪਾ ਨਾਲ ਮੁੜ ਗੱਠਜੋੜ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ’ਤੇ ਸੁਖਬੀਰ ਬਾਦਲ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਕੋਈ ਟਿੱਪਣੀ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।” ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪਾਰਟੀਆਂ ਨਾਲ ਗੱਠਜੋੜ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਰੱਖੀ। ਇਸ ਬਿਆਨ ਨੇ ਸਿਆਸੀ ਚਰਚਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਹਵਾ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਇੱਥੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਕਹਾਵਤ ਬਿਲਕੁਲ ਢੁੱਕਦੀ ਹੈ, “ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਖਿੜਕੀਆਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” ਅੱਜ ਬੀਬੀ ਜਗੀਰ ਕੌਰ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਕੱਲ੍ਹ ਕੋਈ ਹੋਰ ਪੁਰਾਣਾ ਸਾਥੀ ਵਾਪਸ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਸੋਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਾਰਟੀ ਨਾਲ ਸਿਆਸੀ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਵਾਲ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੈ। ਲੋਕ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛ ਰਹੇ ਕਿ ਕਿਹੜਾ ਆਗੂ ਕਿਸ ਨਾਲ ਹੱਥ ਮਿਲਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਇਹ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਸਿਆਸੀ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਕੀ ਮਿਲੇਗਾ? ਕੀ ਕਿਸਾਨਾਂ, ਨੌਜਵਾਨਾਂ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰਾਂ, ਵਪਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਸਲੇ ਹੱਲ ਹੋਣਗੇ ਜਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਸਿਰਫ਼ ਅਗਲੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਹੈ?
ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਸਿਆਸੀ ਦੋਸਤੀ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।
ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਦਾ ਇੱਕੋ ਅਸੂਲ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ: ਅੱਜ ਦੁਸ਼ਮਣੀ, ਕੱਲ੍ਹ ਦੋਸਤੀ ਅਤੇ ਪਰਸੋਂ ਨਵਾਂ ਸਿਆਸੀ ਸਮਝੌਤਾ!
ਪੰਜਾਬੀ ਤਾਂ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ:
“ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਨਾ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਡਰਾਈਵਰ, ਨਾ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਮੁਸਾਫ਼ਰ; ਜਦੋਂ ਜਿੱਥੇ ਫਾਇਦਾ ਦਿਸਿਆ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੋੜ ਮੁੜ ਗਿਆ!”
ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ — ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਰਾਹ ਕਦੇ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਸਿਰਫ਼ ਸਵਾਰੀਆਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ!
