ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ, ਪਰ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗਾਇਕਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਨਿਯਮ ਕਿਉਂ? ਜੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ‘ਤੇ ਇੱਕੋ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇ
ਦਿਲਜੀਤ ਦੇ ਇੰਦੌਰ ਸ਼ੋਅ ਲਈ ‘ਪਟਿਆਲਾ ਪੈੱਗ’, ‘5 ਤਾਰਾ ਠੇਕੇ’, ‘ਕੇਸ’ ਅਤੇ ‘ਜੱਟ ਉੱਠੇ ਫਾਇਰ ਕਰਦਾ’ ਵਰਗੇ ਚਾਰ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਨਾ ਕਰਨ ਦੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿੱਚ 22 ਜੁਲਾਈ 2019 ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ ਹਾਈ ਕੋਰਟ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਹੁਕਮ ਸ਼ਰਾਬ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾਂ ਬਾਰੇ ਸੀ। ਦਿਲਜੀਤ ਨੇ ਸਟੇਜ ਤੋਂ ‘ਯੇ ਨਹੀਂ ਗਾਨਾ, ਵੋ ਨਹੀਂ ਗਾਨਾ’ ਕਹਿ ਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵੀ ਕੀਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਹਤ ਇੰਦੌਰੀ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ੇਅਰ ਪੜ੍ਹਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭਰਵਾਂ ਹੁੰਗਾਰਾ ਮਿਲਿਆ।
ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਸਵਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਗੀਤਾਂ ਕਾਰਨ ਕਿੰਨੇ ਗਾਇਕਾਂ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ? 17 ਨਵੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਉਪਲਬਧ ਜਨਤਕ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰੀ ਆਲ-ਇੰਡੀਆ ਅੰਕੜਾ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇੰਨੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਬੈਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਪਰ ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ, ਕਰਨ ਔਜਲਾ ਅਤੇ ਹਰਜੀਤ ਹਰਮਨ ਵਰਗੇ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ‘ਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ, ਨੋਟਿਸਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ। ਫਰਵਰੀ 2020 ਵਿੱਚ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਕਰਨ ਔਜਲਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਿਆਂ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਹਰਜੀਤ ਹਰਮਨ ਦੇ ਗੀਤ ‘ਸ਼ਰਾਬ’ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਮਹਿਲਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਕੋਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਹੋਈ ਸੀ। ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਗਾਇਕਾਂ ‘ਤੇ ਪੂਰਨ ਪਾਬੰਦੀ ਸਮਝਣਾ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਉੱਥੇ ‘ਚਾਰ ਬੋਤਲ ਵੋਡਕਾ’, ‘ਦਾਰੂ ਦੇਸੀ’, ‘ਪਾਰਟੀ ਆਲ ਨਾਈਟ’, ‘ਹੁੱਕਾ ਬਾਰ’ ਅਤੇ ‘ਨਸ਼ੇ ਸੀ ਚੜ੍ਹ ਗਈ’ ਵਰਗੇ ਗੀਤ ਬੇਹੱਦ ਮਕਬੂਲ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੀ ਸੈਂਕੜੇ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਬ, ਨਸ਼ੇ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੀਤ ਵੱਡੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਸੰਗੀਤ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੀਤਾਂ ਦੇ ਬੋਲ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਫਿਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਾਇਕਾਂ, ਗੀਤਕਾਰਾਂ, ਸੰਗੀਤਕਾਰਾਂ, ਫ਼ਿਲਮ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੈਅ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਲਈ ਵੀ ਉਹੀ ਮਾਪਦੰਡ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕਾਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?
ਇਹ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸਮਾਜਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਗਾਇਕ ਜਾਂ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੀਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਗੀਤ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦਾ ਆਧਾਰ ਕੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਸਮੱਗਰੀ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਗੀਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਕੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਦੋ ਵੱਖਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਗੀਤ ਦੇ ਸੰਦਰਭ, ਬੋਲਾਂ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ ਅੱਜ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਦੀ ਪਛਾਣ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਪਛਾਣ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇੰਦੌਰ ਵਿੱਚ ਰਹਤ ਇੰਦੌਰੀ ਦਾ ਸ਼ੇਅਰ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਠੀ ਚਰਚਾ ਨੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਚਾਰ ਗੀਤਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਇਹ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਨਿਯਮਾਂ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਸਲੂਕ ਦਾ ਸਵਾਲ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਿੰਨੇ ਗਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਗੀਤਾਂ ਕਾਰਨ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਹੋਏ, ਕਿੰਨੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗੀਤ ਰੋਕਣ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਿੰਨੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋਈ। ਕੀ ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਕੋਈ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ? ਕੀ ਇਹ ਨਿਯਮ ਪੰਜਾਬੀ, ਹਿੰਦੀ, ਬੰਗਾਲੀ, ਹਰਿਆਣਵੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਗਾਇਕਾਂ ‘ਤੇ ਬਰਾਬਰ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਜਨਤਕ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਰਾਬ, ਨਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾਂ ‘ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਭਾਰਤੀ ਸੰਗੀਤ ਜਗਤ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਨਿਯਮ ਬਣਾਏ ਅਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰੇ। ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਗੀਤ, ਵੱਡਾ ਗਾਇਕ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਛੋਟਾ, ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਇੱਕੋ ਮਾਪਦੰਡ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਂ ‘ਤੇ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਕਲਾਕਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਵਿਵਾਦ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪੂਰੇ ਸੰਗੀਤ ਉਦਯੋਗ ਦੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਤੈਅ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਕੋਈ ਭਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਮਾਪਦੰਡ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Punjab Outlook — Independent Journalism. Public Interest. Punjabi Perspective.

