“ਆ ਬਾਈ, ਕੀ ਹਾਲ ਨੇ?” ਤੋਂ “ਆਰਡਰ, ਆਰਡਰ!” ਤੱਕ – ਸਪੀਕਰ ਸੰਧਵਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪਰਿਵਰਤਨ
ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਖੁਸ਼ਮਿਜ਼ਾਜ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਵਿਧਾਇਕ ਸਪੀਕਰ ਬਣਿਆ, ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਸਦਨ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਵਿਵਾਦ ਇਹ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਕੀ ਕੁਰਸੀ ਨੇ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ? ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਕੁਲਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧਵਾਂ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰਾ ਅਕਸ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿਮਰ, ਹੱਸਮੁੱਖ ਅਤੇ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਮੁੱਦਾ ਗੰਦੇ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਹੋਵੇ, ਹੜ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਹੋਵੇ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ, ਸੰਧਵਾਂ ਸਾਹਿਬ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਜਾਪਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਦੀ ਊਰਜਾ ਸੀ ਜਿਸਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਸੱਦੇ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਪਹੁੰਚਦੇ ਸਨ, ਫ਼ੋਨ ਚੁੱਕਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਜਾਣੇ-ਪਛਾਣੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਸਨ, “ਆ ਬਾਈ, ਕੀ ਹਾਲ ਨੇ ਤੇਰੇ?” ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਲਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਆਗੂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੀ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਇੱਕ ਯਾਦਗਾਰੀ ਘਟਨਾ ਵੀ ਸੀ ਜਦੋਂ, ਇੱਕ ਵਿਧਾਇਕ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਹਲਕੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤਸਰ ਤੱਕ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਮੁੱਦੇ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਸਿੱਧਾ, ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਅਤੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸੀ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਦੇਖਿਆ ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਅਹਿਸਾਸ ਗੁਆਏ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਸੰਧਵਾਂ ਸਾਹਿਬ ਉਸ ਆਦਮੀ ਵਾਂਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਜੋ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ।
ਫਿਰ ਸੱਤਾ ਆਈ।
ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਪੀਕਰ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਆਈ।
ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਬੈਂਚਾਂ ਅਤੇ ਸਪੀਕਰ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ, ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਇੱਕ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰੇ ਕੁਲਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧਵਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕੀਤੀ ਜਾਪਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਮੀ ਜੋ ਕਦੇ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਜਵਾਬ ਮੰਗਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਸਨੂੰ ਅਕਸਰ ਸਦਨ ਦੇ ਕੰਮਕਾਜ ਬਾਰੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਦਮੀ ਜੋ ਕਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ‘ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਂਦਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਕੁਰਸੀ ‘ਤੇ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ, ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਅੱਜ ਉਸਨੂੰ ਪੁੱਛ ਸਕਦਾ ਹੈ: “ਸੰਧਵਾਂ ਸਾਹਿਬ, ਹਾਂ ਦਸੋ… ਕੀ ਹਾਲ ਨੇ ਤੇਰੇ?”
ਸੰਧਵਾਂ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਯਾਦਗਾਰੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਾਅਦਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੁਖਰਾਜ ਸਿੰਘ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਜਿਸਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸੀ ਕਿ ਉਸਦੀ ਸਰਕਾਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਇਨਸਾਫ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗੀ। ਸੁਨੇਹਾ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਕਿ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਕਿ ਇੱਕ ਧੰਨਵਾਦ ਸਮਾਰੋਹ ਆਯੋਜਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਜੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਠੋਕਰ ਲੱਗ ਜਾਵੇਗੀ। ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਸੁਣਿਆ। ਸਰਕਾਰ ਆਈ। ਸਰਕਾਰ ਰਹੀ। ਸਾਲ ਬੀਤ ਗਏ। ਅਤੇ ਹੁਣ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜਕਾਲ ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਪੜਾਅ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਵਾਲ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉੱਠਦਾ ਹੈ: ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਠੋਕਰ ਖਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸਨੇ ਠੋਕਰ ਖਾਧੀ? ਵਾਅਦਾ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਯਾਦ, ਕੈਲੰਡਰ – ਜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ?
ਇਹ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਵਿਅੰਗ ਲਗਭਗ ਕਵਿਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਪੀਕਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸੰਧਵਾਂ ਸਾਹਿਬ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵਾਂਗ ਜਾਪਦੇ ਸਨ, “ਤੁਸੀਂ ਕਾਰਵਾਈ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ?” ਸਪੀਕਰ ਬਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ, “ਤੁਸੀਂ ਫੈਸਲਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ?” ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਆਦਤ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਸੀਟਾਂ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਵਾਲ ਬਦਲਦਾ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਪੀਕਰ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਇੱਕ ਆਮ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੁਰਸੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਧਾਇਕ ਚੀਕ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਮੰਤਰੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦਾ ਨੇਤਾ ਸਰਕਾਰ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਰਟੀ ਵਰਕਰ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਜੈਕਾਰਾ ਗਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਪੀਕਰ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਵੇ। ਸਪੀਕਰ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਪਾਰਟੀ ਬੋਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿ ਨਿਯਮ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ। ਸਪੀਕਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ: ਨਿਯਮ ਪੁਸਤਕ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ?
ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸੰਧਵਾਂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਬਾਰੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਵਾਲ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ। ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਸਦਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਚਰਣ ਅਤੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ ਹਨ। ਕੀ ਹਰ ਆਲੋਚਨਾ ਜਾਇਜ਼ ਹੈ, ਇਹ ਰਿਕਾਰਡ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਤੱਥ ਕਿ ਸਪੀਕਰ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਇੱਕ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮੁੱਦਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਸਦੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਪੀਕਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਨਿਰਪੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਉਸਨੂੰ ਨਿਰਪੱਖ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੰਸਦੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਧਾਰਨਾ ਲਗਭਗ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਜਿੰਨੀ ਹੀ ਮਾਇਨੇ ਰੱਖਦੀ ਹੈ।
ਡਾ. ਸੁਖਵਿੰਦਰ ਕੁਮਾਰ ਸੁੱਖੀ ਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਵਿਵਾਦ ਸਪੀਕਰ ‘ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। ਡਾ. ਸੁੱਖੀ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਛੱਡ ਕੇ 2024 ਵਿੱਚ ਆਮ ਆਦਮੀ ਪਾਰਟੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਯੋਗਤਾ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਇਕ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਮੌਕੇ ਅਤੇ ਸੁਣਵਾਈਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਕੈਲੰਡਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਇਹ ਪੁੱਛਣ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ ਕਿ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫੈਸਲੇ ਕਈ ਵਾਰ ਬੈਲਗੱਡੀ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਚੱਲਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਕਿ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਨਾਅਰੇ 5G ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਚੱਲਦੇ ਹਨ।
ਵਿਡੰਬਨਾ ਨੂੰ ਖੁੰਝਾਉਣਾ ਅਸੰਭਵ ਹੈ। ਸਰਕਾਰਾਂ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਅਤੇ ਸੰਸਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਪੰਜ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਅਵਧੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀਆਂ। ਸਪੀਕਰ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਘੜੀ ਹੈ, ਸੰਵਿਧਾਨ ਦੀ ਆਪਣੀ ਘੜੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਹੋਰ ਵੀ ਤੇਜ਼ ਹੈ।
ਇਸ ਤਬਦੀਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਾਵਿਕ ਵਿਅੰਗ ਹੈ। ਕੱਲ੍ਹ, ਸੰਧਵਾਂ ਸਾਹਿਬ ਕਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, “ਆ ਬਾਈ, ਕੀ ਹਾਲ ਨੇ ਤੇਰੇ?” ਅੱਜ, ਪੰਜਾਬ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ, “ਸਪੀਕਰ ਸਾਹਿਬ, ਕੀ ਹਾਲ ਨੇ ਨਿਰਪੱਖਤਾ ਦੇ?” ਕੱਲ੍ਹ, ਉਹ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਜਵਾਬ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਅੱਜ, ਲੋਕ ਸਪੀਕਰ ਤੋਂ ਜਵਾਬ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕੱਲ੍ਹ, ਉਹ ਸੱਤਾ ਦੇ ਗਲਿਆਰਿਆਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਖੜ੍ਹੇ ਸਨ। ਅੱਜ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਹੈ।
ਪਰ ਸ਼ਕਤੀ ਅਸਥਾਈ ਹੈ। ਕੁਰਸੀ ਅਸਥਾਈ ਹੈ। ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਸਥਾਈ ਹਨ। ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪਾਰਟੀਆਂ ਅਸਥਾਈ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਬਹਿਸ ਵੀ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਫਾਈਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੰਨਾ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰਿਕਾਰਡ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਹੈ।
ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਪੀਕਰ ਦੇ ਮਾਈਕ੍ਰੋਫੋਨ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਨਿਮਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਕੁਲਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਨੇਹਾ ਸਰਲ ਹੈ: ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਆਦਮੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਗੁਰਸਿੱਖ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਪੰਥ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਉਹ ਗੁਣ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਹੱਕਦਾਰ ਹਨ। ਪਰ ਸਪੀਕਰ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ – ਇਹ ਮੰਗ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠੋ, ਆਪਣੀਆਂ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਦੋਸਤੀਆਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠੋ, ਨਿੱਜੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠੋ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਸਹੂਲਤ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠੋ।
ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਕੁਰਸੀ ਕੁਲਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧਵਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਦੀ ਹੈ।
ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਇੱਕ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ, ਸੰਧਵਾਂ ਸਾਹਿਬ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਕੁਰਸੀ ‘ਤੇ ਬੈਠਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਨੂੰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਛੱਡ ਦਿਓ ਅਤੇ ਸਪੀਕਰ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਲਿਆਓ। ਨਿਯਮ ਪੁਸਤਕ ਲਿਆਓ। ਸਬਰ ਲਿਆਓ। ਮਾਣ ਲਿਆਓ। ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਲਿਆਓ – ਪਰ ਅਪਮਾਨ ਨਹੀਂ। ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਲਿਆਓ – ਪਰ ਧਾਰਮਿਕ ਪੁਲਿਸਿੰਗ ਨਹੀਂ। ਅਧਿਕਾਰ ਲਿਆਓ – ਪਰ ਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ।
ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾ ਸੁਣੋ।
ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ।
ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਮਾਈਕ੍ਰੋਫ਼ੋਨ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਮੰਤਰੀ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ। ਵਿਧਾਇਕ ਆਪਣੇ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਣਗੇ। ਸਰਕਾਰ ਬਦਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਪੀਕਰ ਦੀ ਕੁਰਸੀ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਕਾਬਜ਼ਕਾਰ ਹੋਵੇਗਾ।
ਪਰ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਿਆ ਰਹੇਗਾ।
ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਸਭ ਤੋਂ ਸਰਲ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛ ਸਕਦਾ ਹੈ:
“ਕੁਲਤਾਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧਵਾਂ ਸਾਹਿਬ, ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੁਰਸੀ ਦਿੱਤੀ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਸਪੀਕਰ ਬਣੇ – ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਗੂੰਜ?”
ਬੇਦਾਅਵਾ: ਇਹ ਲੇਖ ਅਤੇ ਨਾਲ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਹਨ। ਕੁਝ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਏਆਈ-ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਂ ਡਿਜੀਟਲ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸਲ ਘਟਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਿਚਾਰ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਪਲਬਧ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਹਨ।
