ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ ਧੜੇਬੰਦੀ ਅਤੇ ਚੌਧਰ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦਾ ਅਖਾੜਾ: ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਅਕਸ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਸੱਟ

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿਰਫ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਮਹਾਨ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀਆਂ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ, ਬਰਾਬਰੀ, ਨਿਮਰਤਾ, ਸੇਵਾ, ਸਾਂਝੀਵਾਲਤਾ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ। ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸਿੱਖ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਤ-ਪਾਤ, ਰੰਗ, ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਹੈਸੀਅਤ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਪਰ ਅਫ਼ਸੋਸ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕਮੇਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੀ ਧੜੇਬੰਦੀ, ਨਿੱਜੀ ਰੰਜਿਸ਼ਾਂ, ਸਿਆਸੀ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕਬਜ਼ਿਆਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਨੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਅਕਸ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ।

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਨਿਮਰਤਾ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਕਈ ਵਾਰ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ, ਸਕੱਤਰੀ, ਗੋਲਕ, ਜਾਇਦਾਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਝਗੜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਵਾਦ ਪੁਲਿਸ, ਅਦਾਲਤਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੀਡੀਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਆਪਸੀ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪੂਰੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਝੱਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਕੌਮ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲੰਗਰ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਸਮੇਂ ਮਦਦ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਕੌਮ ਦੇ ਗੁਰੂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲੜਾਈਆਂ ਦੁਨੀਆ ਸਾਹਮਣੇ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਤਸਵੀਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾ

ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਅੱਜ ਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਅਧਿਐਨ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਵਾਦ ਹੁੰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।

ਮਾਰਚ 1982 – ਪੇਪ ਐਵੇਨਿਊ ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਟੋਰਾਂਟੋ, ਕੈਨੇਡਾ: ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਚੋਣ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਵਾਦ ਓਨਟਾਰੀਓ ਦੀ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵਿੱਚ ਸੁਣਵਾਈ ਦੌਰਾਨ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਵਕੀਲ ਆਸਕਰ ਫੋਂਸਿਕਾ ਅਤੇ ਭੁਪਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਪੰਨੂ ਸਮੇਤ ਦੋ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਬਣੀ।

ਮਾਰਚ 1986 – ਈਸਟ ਹੈਮ, ਲੰਡਨ: ਈਸਟ ਹੈਮ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜ ਅਤੇ ਧੜੇਬੰਦੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਟਕਰਾਅ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ।

11 ਮਈ 1987 – ਬੈਲਵੇਡਿਅਰ, ਕੈਂਟ, ਇੰਗਲੈਂਡ: ਸਿੱਖ ਧੜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹਿੰਸਕ ਟਕਰਾਅ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ 46 ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ੇ ਦੀ ਕਥਿਤ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ।

1988 – ਸਰੀ, ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਕੋਲੰਬੀਆ, ਕੈਨੇਡਾ: ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਲੰਗਰ ਛਕਣ ਦੇ ਢੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਵਾਦ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਸਵਾਲ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਸੰਗਤ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਲੰਗਰ ਛਕੇ ਜਾਂ ਮੇਜ਼-ਕੁਰਸੀਆਂ ਉੱਤੇ। ਪਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਵਿਵਾਦ ਪਿੱਛੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਫੰਡਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਧੜੇਬੰਦੀ ਵੀ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਸੀ। ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਨੂੰ ਦਖ਼ਲ ਦੇਣਾ ਪਿਆ।

28 ਮਈ 2001 – ਕੋਵੈਂਟਰੀ, ਇੰਗਲੈਂਡ: ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਕ ਝੜਪਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ।

2005 – ਲੀਮਿੰਗਟਨ ਸਪਾ ਅਤੇ ਲੈਸਟਰ, ਇੰਗਲੈਂਡ: ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਇਕੱਠਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਗੰਭੀਰ ਝਗੜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ। ਲੀਮਿੰਗਟਨ ਸਪਾ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਅੰਦਰ ਵੱਡੇ ਸਮੂਹ ਵੱਲੋਂ ਹਮਲੇ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਆਈ, ਜਦਕਿ ਲੈਸਟਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੀਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਹਾਲਾਤ ਵਿਗੜ ਗਏ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਵੱਡੀ ਟੀਮ ਬੁਲਾਉਣੀ ਪਈ।

4 ਅਗਸਤ 2008 – ਬ੍ਰਿਸਟਲ, ਇੰਗਲੈਂਡ: ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਚੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੋਟ ਪਾਉਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਵਾਦ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਨੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਅਤੇ ਬਰਾਬਰੀ ਦੇ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ।

2009 ਤੋਂ 2016 – ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰੇ: ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ, ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਧਾਰਮਿਕ ਮਰਿਆਦਾ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਈ ਵਿਵਾਦ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ। 2013 ਵਿੱਚ ਸਾਊਥਹਾਲ, 2014 ਵਿੱਚ ਹਡਰਜ਼ਫੀਲਡ, 2015 ਵਿੱਚ ਕਰੋਇਡਨ ਅਤੇ 2016 ਵਿੱਚ ਵੁਲਵਰਹੈਂਪਟਨ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਮਲੇ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਵੁਲਵਰਹੈਂਪਟਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 1,26,000 ਪੌਂਡ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਫੰਡਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਵਾਦ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ।

ਜਨਵਰੀ 2018 – ਵਿਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰੇ: ਕੈਨੇਡਾ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਬਰਤਾਨੀਆ ਦੇ ਸਿੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਗਠਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਸਰਕਾਰੀ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਫੇਰੀਆਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਵਾਦ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨ ਇਸ ਮੁਹਿੰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਹ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਮਾਮਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਨੇ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਧ ਰਹੇ ਮਤਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤਾ।

15 ਦਸੰਬਰ 2024 – ਵਿਲਵੋਰਦੇ, ਬੈਲਜੀਅਮ: ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦੋ ਵਿਰੋਧੀ ਧੜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਟਕਰਾਅ ਹੋਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ।

15 ਜਨਵਰੀ 2025 – ਵਿਲਵੋਰਦੇ, ਬੈਲਜੀਅਮ: ਪੰਜਾਬ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ 52 ਸਾਲਾ ਸਿੱਖ ਵਿਅਕਤੀ ਬਖਤਾਵਰ ਸਿੰਘ ਬਾਜਵਾ ਦੀ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਵਿਵਾਦ ਦੌਰਾਨ ਹੱਤਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਬਾਅਦ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨੇ ਇਸ ਹੱਤਿਆ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਧੜਿਆਂ ਦੇ ਟਕਰਾਅ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਸੰਸਥਾਗਤ ਵਿਵਾਦ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਿਨਾਂ ਹੱਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹ ਕਿੰਨੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਬਣ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਅਗਸਤ 2025 – ਐਸਜੀਪੀਸੀ ਅਤੇ ਡੀਐਸਜੀਐਮਸੀ: ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ 350ਵੇਂ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪੁਰਬ ਦੇ ਸਮਾਗਮਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਵਿਚਕਾਰ ਜਨਤਕ ਮਤਭੇਦ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ। ਇਹ ਸਰੀਰਕ ਝੜਪ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਤਾਲਮੇਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਮੁਕਾਬਲੇਬਾਜ਼ੀ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਜ਼ਰੂਰ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ।

ਜੁਲਾਈ 2026 – ਕੈਨੇਡਾ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੰਗਠਨ: ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ 225 ਪਾਵਨ ਸਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤੇ ਸਰੀ, ਕੈਨੇਡਾ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਵਾਦ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਕੁਝ ਸਿੱਖ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਮਰਿਆਦਾ ਅਤੇ ਪਾਵਨ ਸਰੂਪਾਂ ਦੀ ਸਾਂਭ-ਸੰਭਾਲ ਬਾਰੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਏ, ਜਦਕਿ ਸਬੰਧਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਰੱਦ ਕੀਤਾ। ਮਾਮਲਾ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਇਹ ਸਰੀਰਕ ਲੜਾਈ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਹਿਮਤੀ ਦੀ ਘਾਟ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।ਇਹ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾ ਪੂਰੀ ਸੂਚੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਮਾਮਲੇ ਹਿੰਸਕ ਝੜਪਾਂ ਦੇ ਸਨ, ਕੁਝ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦੇ, ਕੁਝ ਵਿਰੋਧ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਅਤੇ ਕੁਝ ਧਾਰਮਿਕ ਮਰਿਆਦਾ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਤਭੇਦਾਂ ਦੇ ਸਨ। ਸਾਰੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਸਮਝਣਾ ਜਾਂ ਹਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਮੰਨਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।

ਆਖ਼ਰ ਇਹ ਲੜਾਈਆਂ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ?

ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਅਹੁਦਿਆਂ ਦੀ ਖਿੱਚੋਤਾਣ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਜਾਂ ਸਕੱਤਰੀ ਸੇਵਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਤਬੇ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਅਜਿਹਾ ਵਿਵਹਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨ ਦਾ ਅਰਥ ਸਥਾਨਕ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇ।ਦੂਜਾ ਵੱਡਾ ਮੁੱਦਾ ਗੋਲਕ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਦਾ ਹੈ। ਸੰਗਤ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਕਮਾਈ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦਸਵੰਧ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੈਸਾ ਧਾਰਮਿਕ, ਵਿਦਿਅਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਆਮਦਨ ਅਤੇ ਖ਼ਰਚੇ ਦਾ ਸੁਤੰਤਰ ਆਡਿਟ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਸਾਹਮਣੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸ਼ੱਕ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ ਗੰਭੀਰ ਟਕਰਾਅ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਤੀਜਾ ਕਾਰਨ ਸਿਆਸੀ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਅਤੇ ਧੜੇਬੰਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਿਆਸੀ ਪਾਰਟੀਆਂ, ਨਿੱਜੀ ਵਫ਼ਾਦਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਗਰੁੱਪ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਸੇਵਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਘਰ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਤਾਕਤ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਮੰਚ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।ਚੌਥਾ ਕਾਰਨ ਵਿਵਾਦ ਸੁਲਝਾਉਣ ਦੀ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਚੋਣਾਂ, ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ, ਜਾਇਦਾਦ, ਵਿੱਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਬਾਰੇ ਮਤਭੇਦ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਜੇਕਰ ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹੱਲ ਨਾ ਨਿਕਲੇ ਤਾਂ ਮਾਮਲੇ ਧਰਨਿਆਂ, ਧਮਕੀਆਂ, ਅਦਾਲਤਾਂ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਹਿੰਸਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨੁਕਸਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਦੀਵਾਰਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ

ਗੁਰੂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹਰ ਹਿੰਸਕ ਘਟਨਾ ਸੰਗਤ ਦੇ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਝਗੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਮਾਮਲਾ ਹੋਰ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸਥਾਨ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ।ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਪੁਲਿਸ ਕਾਰਵਾਈ, ਅਦਾਲਤੀ ਕੇਸ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੀਡੀਆ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੇ ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਈ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਗੁਰੂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਹੁਦਿਆਂ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦਾਂ ਲਈ ਲੜਾਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਖ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਵੇਗੀ।

ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਨੌਜਵਾਨ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਧੜੇਬੰਦੀ ਅਤੇ ਲੜਾਈਆਂ ਦੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਗੁਆ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਕੌਮ ਅਜਿਹੇ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ, ਸਮਰੱਥ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਗੁਆਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੀ।

ਸੁਧਾਰ ਹੁਣ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਤਬੇ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪਵਿੱਤਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਹਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਾ ਆਪਣਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੰਵਿਧਾਨ, ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਨਿਯਮ, ਨਿਰਪੱਖ ਚੋਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਵਿੱਤੀ ਆਡਿਟ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਾਲਾਨਾ ਆਮਦਨ-ਖ਼ਰਚੇ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਸੰਗਤ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਦਾਨ, ਖ਼ਰਚੇ, ਜਾਇਦਾਦ ਦੇ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਠੇਕਿਆਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਜਿੱਥੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਹਰ ਚੋਣ ਨੂੰ ਧੜਿਆਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਚੁਣਨ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਰਬਸੰਮਤੀ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਆਮ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਹੱਕਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਲੋਕਤੰਤਰੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਵੀ ਉਤਨੀ ਹੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਵਿਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਲਝਾਉਣ ਲਈ ਨਿਰਪੱਖ, ਸੂਝਵਾਨ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਤ ਸਿੱਖ ਸ਼ਖ਼ਸੀਅਤਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਚੋਲਗੀ ਕਮੇਟੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿੱਤੀ ਬੇਨਿਯਮੀਆਂ ਜਾਂ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖ ਜਾਂਚ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਫ਼ੈਸਲੇ ਸਬੂਤਾਂ ਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉੱਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ।ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਬਰਾਬਰੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੰਗਤ ਦੇ ਵਰਗਾਂ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੀਆਂ।

ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ

ਜੇਕਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਨਾਂ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਿਮਰਤਾ, ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ, ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੀਆਂ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਕਿਹੜਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਹੇ ਹਾਂ?ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁਰਬਾਨੀਆਂ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਲੰਗਰ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਬਣੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਸਾਖ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਅਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਮਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਜਵਾਬਦੇਹ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਹਿੱਤਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਪੰਥਕ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਸਕੱਤਰ, ਧੜੇ ਜਾਂ ਸਿਆਸੀ ਗਰੁੱਪ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਦਾ ਘਰ ਅਤੇ ਸੰਗਤ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਮਾਲਕ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੰਗਤ ਦੇ ਅਸਥਾਈ ਸੇਵਾਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਬਜ਼ੇ ਦੀ ਸਿਆਸਤ ਖ਼ਤਮ ਕਰਕੇ ਸੇਵਾ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਗੁਰੂ ਘਰ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਜਾਂ ਧੜੇ ਦੀ ਨਿੱਜੀ ਚੌਧਰ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੂੰ ਤਾਕਤਵਰ ਪ੍ਰਧਾਨਾਂ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਨਿਮਰ, ਇਮਾਨਦਾਰ, ਜਵਾਬਦੇਹ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।

Disclaimer: This article and accompanying images are for informational and illustrative purposes only. Some visuals may be AI-generated or digitally enhanced and may not depict actual events or persons. Views expressed are based on publicly available information and analysis