ਪੰਜਾਬ: ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਦਲਦਲ ਵਿੱਚ ਧਸਦੀ ਧਰਤੀ- ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਜਵਾਨੀ ਮਰ ਰਹੀ ਹੈ — ਨੇਤਾ ਭਾਸ਼ਣ ਦੇ ਰਹੇ ਨੇ-ਸਤਨਾਮ ਸਿੰਘ ਚਾਹਲ

ਪੰਜਾਬ ਚੁੱਪਚਾਪ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸੂਈਆਂ ਨਾਲ। ਟੁੱਟੇ ਸੁਪਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੁਲੇ ਚਿੱਟੇ ਪਾਊਡਰ ਨਾਲ। ਉਸ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਪੰਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਅੱਗੇ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣੀ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਉਹੀ ਹੱਥ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚਿਖਾਵਾਂ ਤੇ ਚੁੱਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਨੇ। ਜਦੋਂ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਇੱਕ ਹੈੱਡ ਕਾਂਸਟੇਬਲ — ਜਿਸਨੇ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਸਹੁੰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ — ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਓਵਰਡੋਜ਼ ਨਾਲ ਗੁਆ ਬੈਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੋਰ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਆਸ ਦੀ ਥਾਂ ਭੱਜਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ — ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਜੇ ਬੱਚੇ ਬਚਾਉਣੇ ਨੇ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਛੱਡੋ” — ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਕਿ ਕੋਈ ਆਮ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਟੁੱਟੀ। ਕੁਝ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘਾ ਟੁੱਟਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਾਨੂੰਨ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਚਾਉਣ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ।

ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧਰਤੀ, ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਧਰਤੀ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਿੰਦਾਦਿਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਧਰਤੀ — ਇਹ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੀ ਮੰਡੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣ ਗਈ? ਜਵਾਬ ਔਖੇ ਨੇ ਪਰ ਸੱਚੇ ਨੇ। ਖੁੱਲ੍ਹੀਆਂ ਸਰਹੱਦਾਂ। ਨਸ਼ਾ ਤਸਕਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਸ਼ਹਿ। ਅਜਿਹੀ ਪੁਲਿਸ ਮਸ਼ੀਨਰੀ ਜਿਸਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਅਤੇ ਰਾਖੇ ਇੱਕੋ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੋਂ ਲੰਘਦੇ ਨੇ। ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖੋਖਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਜ਼ਮੀਨ ਤਾਂ ਵਿਰਸੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਪਰ ਭਵਿੱਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਅਤੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਮਾਜ ਜਿਸਨੇ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਤੱਕ ਨਸ਼ੇ ਨੂੰ ਸੰਕਟ ਮੰਨਣ ਦੀ ਥਾਂ ਸ਼ਰਮ ਸਮਝ ਕੇ ਲੁਕਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਨਕਾਰ ਨੇ ਇਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਨੂੰ ਓਨਾ ਹੀ ਖੁਰਾਕ ਦਿੱਤੀ ਜਿੰਨਾ ਕਿਸੇ ਤਸਕਰੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੇ ਦਿੱਤੀ।

ਮਰ ਸਿਰਫ਼ ਜਿਸਮ ਨਹੀਂ ਰਹੇ — ਹਾਲਾਂਕਿ ਹਰ ਜਿਸਮ ਕਿਸੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸੰਸਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਰ ਰਹੀ ਹੈ ਪੰਜਾਬੀਅਤ। ਉਹ ਦਲੇਰ, ਦਰਿਆਦਿਲ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਪਛਾਣ — ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਜਜ਼ਬਾ, ਲੰਗਰ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਦੀ ਰੂਹ, ਯੋਧਿਆਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ — ਇਹ ਸਭ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੁਲਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੋ ਜਵਾਨੀ ਇਸ ਵਿਰਸੇ ਦੀ ਜਿਉਂਦੀ ਜਾਗਦੀ ਵਾਰਸ ਹੋਣੀ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਇਸਦੀ ਸ਼ਹੀਦ ਬਣਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਕੋਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਆਪਣੀ ਜਵਾਨੀ ਦੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਖ਼ਾਤਮੇ ਤੋਂ ਬਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਸੱਭਿਅਤਾਵਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਹਮਲਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਰਦੀਆਂ — ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਹ ਇੱਕ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਚੱਲਦੇ ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਮਰਦੀਆਂ ਨੇ ਜਿਸਨੂੰ ਕੋਈ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਨਹੀਂ ਰੋਕਦਾ।

ਰੈਲੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਨੇ। ਭਾਸ਼ਣ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਨੇ। ਕਮੇਟੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਜਮਾਂ ਕਰਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਨੇ। ਹਰ ਧਿਰ ਦੇ ਸਿਆਸਤਦਾਨ ਮਾਈਕ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ ਦੇ ਵਾਅਦੇ ਕਰਦੇ ਰਹੇ — ਜਦੋਂਕਿ ਨਸ਼ੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਬਠਿੰਡਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਅਜਿਹੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੁੱਪਚਾਪ, ਲਗਾਤਾਰ ਹਰ ਲੜਾਈ ਜਿੱਤਦੇ ਰਹੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਕੈਮਰਾ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦਾ। ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਹੁਣ ਹੋਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ — ਲੋੜ ਹੈ ਬੇਰਹਿਮ, ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਦੀ। ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਲੜੀ ਨੂੰ ਹੇਠੋਂ ਨਹੀਂ — ਉੱਪਰੋਂ ਤੋੜਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਉੱਥੋਂ ਜਿੱਥੇ ਪੈਸਾ ਧੋਤਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਉਸ ਹੈੱਡ ਕਾਂਸਟੇਬਲ ਦੇ ਬੋਲ ਇਸ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਇਮਾਨਦਾਰ ਆਵਾਜ਼ ਸੀ। ਉਹ ਹਾਰ ਮੰਨਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ — ਉਹ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਜਿਹੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਦਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਸਨੂੰ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਧਰਮੀ, ਸੰਗਠਿਤ, ਅਣਥੱਕ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਸ਼ੇੜੀਆਂ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਜੋ ਖੁਦ ਪੀੜਤ ਨੇ — ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ, ਅਫ਼ਸਰਾਂ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵੱਲ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਤੋਂ ਫ਼ਾਇਦਾ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਂ ਇਸਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ। ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਵੰਡ ਝੱਲੀ, ਅੱਤਵਾਦ ਝੱਲਿਆ, ਸੋਕਾ ਝੱਲਿਆ। ਇਹ ਪੰਜਾਬ ਨਸ਼ਿਆਂ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਝੁਕ ਸਕਦਾ। ਝੁਕਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।
ਜਵਾਨੀ ਬਚਾਓ। ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਬਚਾਓ। ਪੰਜਾਬ ਬਚਾਓ।