ਕੁਝ ਨੌਜਵਾਨ ਅੱਤਵਾਦੀ ਕਿਉਂ ਬਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੇਗੁਨਾਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਕਿਉਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ? ਕੀ ਸਮਾਜ ਇਸ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਮਨੁੱਖਤਾ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੁਝ ਨੌਜਵਾਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਭਵਿੱਖ ਬਣਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਸੰਭਾਲਣੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਕਿਉਂ ਚੱਲ ਪੈਂਦੇ ਹਨ? ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੇਗੁਨਾਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਇਜ਼ ਸਮਝਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ?ਹਰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਪਰਿਵਾਰ ਉੱਜੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਅਨਾਥ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮਾਪੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਉਸ ਦਰਦ ਨਾਲ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਵਾਲ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਨੌਜਵਾਨ ਕਦੇ ਆਮ ਜੀਵਨ ਜੀਅ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਕੀ ਬਦਲਾਅ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ?ਅੱਤਵਾਦ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਸਮਝੇ ਬਿਨਾਂ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਇਸ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।

1. ਅੱਤਵਾਦੀ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ

ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਗਲਤ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਗਰੀਬ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਨਪੜ੍ਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਧਰਮ ਅਤੇ ਕੌਮ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।ਕੁਝ ਲੋਕ ਉੱਚ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਘੱਟ ਪੜ੍ਹੇ-ਲਿਖੇ। ਕੁਝ ਆਰਥਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸੁਖਾਲੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਕੱਟੜਵਾਦ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਸਲੀ ਨਫ਼ਰਤ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬਦਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪੈਸੇ, ਤਾਕਤ ਜਾਂ ਪਛਾਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ।ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਲਈ ਇੱਕੋ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਕਾਰਨ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ।

2. ਨੌਜਵਾਨ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਸੋਚ ਵੱਲ ਕਿਉਂ ਵਧਦੇ ਹਨ?

ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਅਪਣੱਤ ਦੀ ਭਾਲ: ਜਵਾਨੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨ ਲੱਭਣ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਨੌਜਵਾਨ ਇਕੱਲਾਪਣ, ਅਣਗਹਿਲੀ ਜਾਂ ਅਪਮਾਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਅਜਿਹੇ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵੱਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਈਚਾਰੇ, ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਮਕਸਦ ਦਾ ਝੂਠਾ ਅਹਿਸਾਸ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ: ਵਿਤਕਰਾ, ਧੱਕੇਸ਼ਾਹੀ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਟਕਰਾਅ, ਅਪਮਾਨ ਜਾਂ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁੱਸਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਇਸ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਹੱਲ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।ਸਿਆਸੀ ਸ਼ੋਸ਼ਣ: ਕੁਝ ਸੰਗਠਨ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਖਾਸ ਸਮੂਹ ਜਾਂ ਵਿਰੋਧੀ ਧਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਹੱਲ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।ਧਰਮ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਦੀ ਗਲਤ ਵਰਤੋਂ: ਕੁਝ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਲੋਕ ਧਾਰਮਿਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਦੀ ਚੋਣਵੀਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਕੇ ਨਫ਼ਰਤ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਠਹਿਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਸੋਚਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੇ ਹਨ।

ਇੱਥੇ ਅਸਲ ਧਾਰਮਿਕ ਆਸਥਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹਿੰਸਕ ਮਕਸਦਾਂ ਲਈ ਵਰਤਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਫ਼ਰਕ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਆਨਲਾਈਨ ਪ੍ਰਚਾਰ: ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਰਾਹੀਂ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਸੰਗਠਨ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਚਾਰ, ਨਫ਼ਰਤ ਭਰੀਆਂ ਵੀਡੀਓਜ਼, ਸਾਜ਼ਿਸ਼ੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਮੱਗਰੀ ਫੈਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਲਗਾਤਾਰ ਅਜਿਹੀ ਸਮੱਗਰੀ ਦੇਖਣ ਨਾਲ ਕੁਝ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਦੀ ਲਾਲਸਾ: ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਹੀਰੋ, ਨੇਤਾ ਜਾਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਅਕਤੀ ਬਣਨ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।ਪੈਸਾ ਅਤੇ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ: ਕੁਝ ਸੰਘਰਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ, ਆਰਥਿਕ ਮਜਬੂਰੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਸਕ ਸੰਗਠਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

3. ਕਿਹੜੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?

ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਕੁਝ ਆਮ ਸਥਿਤੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।ਇਕੱਲਾਪਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨ, ਜੋ ਅਪਣੱਤ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਬਦਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਵਿਅਕਤੀ।ਕੱਟੜ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਸੱਚ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ।ਪੈਸੇ, ਰੁਤਬੇ ਜਾਂ ਤਾਕਤ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ।ਝੂਠੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਅਤੇ ਗੁੰਮਰਾਹਕੁੰਨ ਵਾਅਦਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੌਜਵਾਨ।ਧਮਕੀਆਂ ਜਾਂ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਹਿੰਸਕ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਵਿਅਕਤੀ।ਆਨਲਾਈਨ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ।ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਵੱਖਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਕਈ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।

4. ਆਧੁਨਿਕ ਅੱਤਵਾਦ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਮਾਂ-ਚੱਕਰ

ਉੱਨੀਵੀਂ ਸਦੀ ਦਾ ਆਖਰੀ ਦੌਰ: ਇਸ ਸਮੇਂ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਾਂਤੀਕਾਰੀ ਅਤੇ ਅਰਾਜਕਤਾਵਾਦੀ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਿਆਸੀ ਹਿੰਸਾ, ਕਤਲ ਅਤੇ ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ।

1914: ਸਾਰਾਏਵੋ ਵਿੱਚ ਆਸਟ੍ਰੀਆ ਦੇ ਆਰਚਡਿਊਕ ਫ੍ਰਾਂਜ਼ ਫਰਡੀਨੈਂਡ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਪਹਿਲੇ ਵਿਸ਼ਵ ਯੁੱਧ ਦਾ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਨ ਬਣੀ। ਇਹ ਆਧੁਨਿਕ ਅੱਤਵਾਦ ਦੀ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਪਰ ਸਿਆਸੀ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ।

1960–1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ: ਜਹਾਜ਼ ਅਗਵਾ ਕਰਨ, ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ, ਅਗਵਾ ਅਤੇ ਵੱਖਵਾਦੀ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਕ ਹਿੰਸਾ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਿੰਤਾ ਵਧਾਈ।

1980 ਦਾ ਦਹਾਕਾ: ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਾਂ, ਘਰੇਲੂ ਟਕਰਾਅ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਗਰੁੱਪਾਂ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਮਾਹੌਲ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।

1990 ਦਾ ਦਹਾਕਾ: 1993 ਵਿੱਚ ਨਿਊਯਾਰਕ ਦੇ ਵਰਲਡ ਟਰੇਡ ਸੈਂਟਰ ‘ਤੇ ਹਮਲਾ, 1995 ਵਿੱਚ ਓਕਲਾਹੋਮਾ ਸਿਟੀ ਬੰਬ ਧਮਾਕਾ ਅਤੇ 1998 ਵਿੱਚ ਕੀਨੀਆ ਤੇ ਤਨਜ਼ਾਨੀਆ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਦੂਤਾਵਾਸਾਂ ‘ਤੇ ਹਮਲੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਗੰਭੀਰ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਬਣੇ।

2001: 11 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 3,000 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦਾ ਰੁਖ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ।

2002–2010: ਬਾਲੀ, ਮੈਡਰਿਡ, ਲੰਡਨ ਅਤੇ ਮੁੰਬਈ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਅੱਤਵਾਦ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਸਮਾਜ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।

2011–2019: ISIS ਦੇ ਉਭਾਰ, ਇਰਾਕ ਅਤੇ ਸੀਰੀਆ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਭਰਤੀ ਨੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ। ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਰਾਹੀਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਨਾ ਵੱਡੀ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਿੰਤਾ ਬਣ ਗਿਆ।

2020–2026: ਆਨਲਾਈਨ ਕੱਟੜਪੰਥ, ਇਕੱਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਹਮਲੇ, ਵਿਕੇਂਦਰੀਕ੍ਰਿਤ ਹਿੰਸਕ ਨੈੱਟਵਰਕ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟਕਰਾਵਾਂ ਦਾ ਗਲਤ ਇਸਤੇਮਾਲ ਅੱਜ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਹਨ। ਡਿਜੀਟਲ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੇ ਵੀ ਨਵੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ।ਇਹ ਸਮਾਂ-ਰੇਖਾ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਿਕਾਸਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਵਿਚਾਰਧਾਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਨਹੀਂ ਹਨ।

5. ਅੱਤਵਾਦੀ ਬੇਗੁਨਾਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਕਿਉਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ?

ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸਿਰਫ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਲੈਣਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ, ਧਾਰਮਿਕ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਟਕਰਾਅ ਵਧਾਉਣਾ, ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਦਿਖਾਉਣਾ, ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਣਾ ਜਾਂ ਸਿਆਸੀ ਮੰਗਾਂ ਮਨਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।ਆਮ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਬੇਗੁਨਾਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਹੱਤਿਆ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਜਾਇਜ਼ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ।ਕੋਈ ਵੀ ਸਿਆਸੀ ਮਕਸਦ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਨਹੀਂ ਬਣਾ ਸਕਦੀ।

6. ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਕੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ?

ਮਾਪੇ ਅਕਸਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਚਾਨਕ ਇਕੱਲਾਪਣ, ਹਿੰਸਕ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ, ਪੂਰੀਆਂ ਕੌਮਾਂ ਜਾਂ ਸਮਾਜਿਕ ਸਮੂਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਨਫ਼ਰਤ ਅਤੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਨਾ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।ਪਰ ਅਜਿਹੇ ਸੰਕੇਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਕਿ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਅੱਤਵਾਦੀ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗੱਲਬਾਤ, ਪਿਆਰ, ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਲੋੜ ਪੈਣ ‘ਤੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਲੈਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਮਾਹੌਲ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਧਰਮ, ਸਿਆਸਤ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਬਾਰੇ ਔਖੇ ਸਵਾਲ ਵੀ ਬਿਨਾਂ ਡਰ ਪੁੱਛ ਸਕਣ।

7. ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ

ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਤਰਕਸ਼ੀਲ ਸੋਚ, ਮੀਡੀਆ ਸਾਖਰਤਾ, ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ, ਆਪਸੀ ਸਤਿਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਤਕਰੇ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਣਗਹਿਲੀ ਅਤੇ ਜਾਇਜ਼ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦਾ ਹੱਲ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਰਾਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅੱਤਵਾਦ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਖੁਫੀਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੂੰ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਆਂ, ਅਧਿਆਪਕਾਂ, ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਫ਼ਰਤ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

8. ਕੀ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਬਣ ਚੁੱਕੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਆਮ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਹਾਂ, ਕੁਝ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਜੋ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਰਸਤਾ ਬੰਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਸਹਾਇਤਾ, ਸਿੱਖਿਆ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਸਿਖਲਾਈ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਸਲਾਹ, ਹਿੰਸਕ ਸੰਗਠਨਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋਣ ਦੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਵੱਖਰੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜਾਂਚ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਇਨਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਰਜੀਹ ਮਿਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

9. ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ

ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹਮਲਾਵਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀਰੋ ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਪੂਰੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਕੌਮ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ, ਫੰਡਿੰਗ, ਭਰਤੀ ਦੇ ਤਰੀਕਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪੀੜਤਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਨਤੀਜਾ: ਅੱਤਵਾਦ ਨੂੰ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰੋਕਣਾ ਪਵੇਗਾ

ਦੁਨੀਆ ਸਿਰਫ਼ ਹਮਲਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਮਾਰ ਕੇ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ, ਪਰ ਅਸਲ ਰੋਕਥਾਮ ਇਸ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।ਜਿਹੜਾ ਨੌਜਵਾਨ ਸਿੱਖਿਆ, ਸਤਿਕਾਰ, ਸਮਾਜਿਕ ਸਵੀਕਾਰਤਾ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਲਿਜਾਣਾ ਕੱਟੜਪੰਥੀ ਤਾਕਤਾਂ ਲਈ ਔਖਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ, ਸਕੂਲ, ਸਰਕਾਰ, ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ।ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਹਰਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਅਗਲੇ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾਵੇ।ਜੇ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਕੱਟੜਪੰਥ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਸਕੀਏ ਤਾਂ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਦਰਜਨਾਂ ਜਾਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਬੇਗੁਨਾਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਬਚਾ ਸਕੀਏ। ਇਹ ਪੂਰੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ।

Disclaimer: This article and accompanying images are for informational and illustrative purposes only. Some visuals may be AI-generated or digitally enhanced and may not depict actual events or persons. Views expressed are based on publicly available information and analysis