ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਜਾਂ ਲਾਪਰਵਾਹੀ? ਵੈਨਾਂ, ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ’ਤੇ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਚਾਹੀਦਾ
ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਸਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਘੋਰ ਨਿਰਾਦਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਹੋਇਆਂ ਵੈਨਾਂ ਦੀਆਂ ਡਿੱਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਥੱਲੇ ਕੱਪੜੇ ਵਿਛਾ ਕੇ ਸਰੂਪ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਓਟਾਂਰੀਓ ਭੇਜਣ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ ਸਿੰਘਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੌਕੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਕਾਰਨ ਜਿਹੜੇ ਸਰੂਪ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੇ ਸੋ ਸਾਡਾ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਫਰਜ਼ ਬਣਦਾ ਕਿ ਇਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸੀਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਨੂੰ ਜੱਗ ਜਾਹਰ ਕਰੀਏ ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਬਾਦਲ ਦਲੀਏ ਜਾਂ ਜਿਹੜੇ ਸਾਡੇ ਸਿਰਾਂ ਤੇ ਜਥੇਦਾਰ ਬਣ ਕੇ ਬੈਠੇ ਨੇ ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਤ ਪਨਾਹੀ ਕਰ ਰਹੇ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਏ ਹੋਏ ਪੰਥਕ ਮਖੌਟਿਆਂ ਨੂੰ ਉਤਾਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰੀਏਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਸਵਾਰੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਆਮ ਸਮਾਨ ਵਾਂਗ ਇੱਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਥਾਂ ਲਿਜਾਣਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੀੜ ਨੂੰ ਲਿਜਾਣ, ਸੰਭਾਲਣ, ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਰੱਖਣ ਸਬੰਧੀ ਸਿੱਖ ਮਰਿਆਦਾ ਦੇ ਸਪਸ਼ਟ ਸਿਧਾਂਤ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵੀਡੀਓ ਜਾਂ ਤਸਵੀਰ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀਆਂ ਬੀੜਾਂ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਵੈਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਸੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬਿਨਾਂ ਜਾਂਚ ਦੇ ਰੱਦ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਜਾਂਚ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵੈਨਾਂ ਕਿਸ ਦੀਆਂ ਸਨ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਵਰਤਿਆ? ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀਆਂ ਬੀੜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਲਿਜਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ? ਕੀ ਵਾਹਨ ਸਿਰਫ਼ ਇਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੇਵਾ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ? ਵਾਹਨ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਸਮਾਨ ਮੌਜੂਦ ਸੀ? ਕੀ ਉਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਹੋਈ ਸੀ? ਕਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਇਹ ਸੇਵਾ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤੀ? ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲ ਸੰਗਤ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਵਾਬ ਮਿਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਸਮਝਣੀ ਪਵੇਗੀ—ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਆਈ ਤਸਵੀਰ ਜਾਂ ਵੀਡੀਓ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਜਾਂਚ ਦਾ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਜੇਕਰ ਵੀਡੀਓ ਅਸਲੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਮੂਲ ਕਾਪੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਹੋਵੇ, ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਪਤਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਜੇਕਰ ਦਾਅਵਾ ਗਲਤ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਦੋਸ਼ ਸਹੀ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਤੈਅ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਸਪਸ਼ਟ ਨਿਯਮ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਾਹਨ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਜੋ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮਰਿਆਦਾ ਨਾਲ ਟਕਰਾਉਂਦਾ ਹੋਵੇ। ਜੇਕਰ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕਰਮਚਾਰੀ ਦੀ ਗਲਤੀ ਦਾ ਸਵਾਲ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ; ਇਹ ਪੁੱਛਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਿੱਥੇ ਸੀ।
ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਹਰ ਬੀੜ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਦਾ ਪੂਰਾ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਵੇ। ਬੀੜ ਕਿੱਥੋਂ ਚੱਲੀ, ਕਦੋਂ ਚੱਲੀ, ਕੌਣ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ, ਕਿਸ ਵਾਹਨ ਵਿੱਚ ਗਈ, ਕਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚੀ ਅਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਕੋਈ ਆਮ ਲਾਜਿਸਟਿਕ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹਰ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੀੜ ਦੀ ਸੰਭਾਲ, ਢੋਆ-ਢੁਆਈ ਅਤੇ ਸਥਾਪਨਾ ਸਮੇਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹਨ।
ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਵੈਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਦਾਅਵੇ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੈ ਤਾਂ ਜਾਂਚ ਉਸ ਦਾਅਵੇ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ। ਜੇਕਰ ਸ਼ਰਾਬ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਸਵਾਲ ਵੀ ਪੁੱਛਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਵਾਹਨ ਉੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰਤਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਕਿਸ ਨੇ ਦਿੱਤੀ। ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ, ਤੱਥ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗਲਤੀ ਇਹ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਉਨੀ ਹੀ ਵੱਡੀ ਗਲਤੀ ਇਹ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਸੰਸਥਾ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮਾਮਲਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦੇਵੇ ਕਿ “ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ।” ਜੇ ਸਵਾਲ ਗੰਭੀਰ ਹੈ ਤਾਂ ਜਾਂਚ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਦੋਸ਼ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਖੰਡਨ ਤੱਥਾਂ ਨਾਲ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਅੱਜ ਲੋੜ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰਨ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਸਵਾਲ ਹੀ ਨਾ ਉੱਠਣ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਲਈ ਵੱਖਰੇ ਅਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਵਾਹਨ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਯਮਿਤ ਜਾਂਚ ਹੋਵੇ, ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਰਜ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਹਰ ਆਵਾਜਾਈ ਦੀ ਲਿਖਤੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੋਵੇ।
ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਜਾਂ ਕਰਮਚਾਰੀ ਦੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਦੋਸ਼ ਗਲਤ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਜਾਂਚ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਵੀ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵੈਨ ਜਾਂ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਮਿਆਰਾਂ ਦਾ ਸਵਾਲ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਸੰਸਥਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਰ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਮਰਿਆਦਾ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਸ਼ਣਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਨੂੰ “ਸਮਾਨ ਦੀ ਢੋਆ-ਢੁਆਈ” ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ ਕੋਈ ਵੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਕਬੂਲਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਪਰ ਇਨਸਾਫ਼ ਦਾ ਤਕਾਜ਼ਾ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਦੋਸ਼ ਸਾਬਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ੀ ਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ।
ਸੰਗਤ ਦਾ ਸਵਾਲ ਸਿੱਧਾ ਹੈ—ਜੇ ਸਭ ਕੁਝ ਮਰਿਆਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ ਤਾਂ ਪੂਰੇ ਤੱਥ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਣ ਤੋਂ ਹਿਚਕਚਾਹਟ ਕਿਉਂ? ਅਤੇ ਜੇ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਹੋਈ ਹੈ ਤਾਂ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਤੈਅ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਕਿਉਂ?
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸਤਿਕਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਬੂਤ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਬਿਆਨ ਨਹੀਂ—ਸਾਫ਼ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਸਖ਼ਤ ਮਰਿਆਦਾ, ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਹੈ।
