SGPC ਦੀ ਗੰਦਗੀ ਕੌਣ ਸਾਫ਼ ਕਰੇਗਾ? ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚਾਵਲਾ ਮਾਮਲੇ ਨੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕੀਤੇ ਵੱਡੇ ਸਵਾਲ
ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਥਾ ਤੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ, ਸਗੋਂ ਉੱਚੇ ਨੈਤਿਕ ਮਾਪਦੰਡਾਂ, ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ, ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਮਰਿਆਦਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਵੀ ਉਮੀਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਜਾਂ ਮੈਂਬਰਾਂ ਉੱਤੇ ਗੰਭੀਰ ਦੋਸ਼ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਵਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਸਵਾਲ ਪੂਰੀ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ’ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚਾਵਲਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਾਮਲੇ ਨੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਮੁੜ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਥਾਣੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਔਰਤ ਵੱਲੋਂ ਲਗਾਏ ਗਏ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਬਲਾਤਕਾਰ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਧਾਰਾਵਾਂ ਤਹਿਤ ਮਾਮਲਾ ਦਰਜ ਹੋਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। ਚਾਵਲਾ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਝੂਠੇ ਅਤੇ ਘੜੇ ਹੋਏ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਬੇਗੁਨਾਹੀ ਸਾਬਤ ਕਰਨਗੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐਸਜੀਪੀਸੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਅਕਾਲੀ ਦਲ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇ ਦਿੱਤਾ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਗਤ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
ਇੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲੱਗੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤੀ ਫ਼ੈਸਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅੰਤਿਮ ਸੱਚ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇਨਸਾਫ਼ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਸ਼ੀ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਆਪਣਾ ਪੱਖ ਰੱਖਣ ਦਾ ਪੂਰਾ ਹੱਕ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਵੀ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਗੰਭੀਰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਿਸੇ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਜਾਂ ਮੈਂਬਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਹੈ ਤਾਂ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਜਾਂਚ ਹੋਵੇ।
ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਐਸਜੀਪੀਸੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਅਕਤੀ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਆਉਣ ’ਤੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ ਕੌਣ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਕਿਵੇਂ ਤੈਅ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਕੀ ਹਰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਾ ਕੋਈ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤਕਰਤਾ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚੀ? ਕੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਕੋਈ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਅਤੇ ਕੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਸਿਆਸੀ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾਗਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?
ਐਸਜੀਪੀਸੀ ਵੱਲੋਂ ਜਾਂਚ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਉਣਾ ਇੱਕ ਕਦਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾ ਦੇਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਭਰੋਸਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਾਂਚ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਗਜ਼ੀ ਕਾਰਵਾਈ ਨਹੀਂ ਬਣੇਗੀ। ਜਾਂਚ ਦਾ ਘੇਰਾ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋਵੇ, ਤੱਥ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਸਬੰਧਤ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਦੇ ਬਿਆਨ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਵੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।
ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਧਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਇਦਾਦ ਜਾਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੰਗਤ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਭਰੋਸਾ ਹਿਲਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕਾਇਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਭਰੋਸਾ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂਚ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਐਸਜੀਪੀਸੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਅਜਿਹਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰਬੰਧ ਤਿਆਰ ਕਰੇ ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੈਂਬਰ, ਅਹੁਦੇਦਾਰ, ਕਰਮਚਾਰੀ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਗੰਭੀਰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਆਉਣ ’ਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇ। ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜੇ ਮਾਮਲਾ ਫੌਜਦਾਰੀ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਧਾਰਮਿਕ ਅਹੁਦਾ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੋਣ ਦਾ ਲਾਇਸੈਂਸ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ।
ਅੱਜ ਲੋੜ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਹੈ ਕਿ ਐਸਜੀਪੀਸੀ ਹਰ ਵਿਵਾਦ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ “ਸਾਜ਼ਿਸ਼” ਜਾਂ “ਸੰਸਥਾ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼” ਕਹਿ ਕੇ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਪਹਿਲਾਂ ਤੱਥਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰੇ। ਜੇ ਦੋਸ਼ ਝੂਠੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜਾਂਚ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਦੋਸ਼ ਸਾਬਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੀ ਤੈਅ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚਾਵਲਾ ਦੇ ਨਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕਰਨਾ ਅਸਲ ਸਵਾਲ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਸਲ ਸਵਾਲ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਸਿੱਖ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਝਾਤ ਮਾਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ? ਜੇ ਸੰਸਥਾ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਉੱਠ ਰਹੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ ਤਾਂ ਬਾਹਰੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨੈਤਿਕਤਾ ਅਤੇ ਮਰਿਆਦਾ ਦਾ ਪਾਠ ਪੜ੍ਹਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਵੇਗਾ।
ਐਸਜੀਪੀਸੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ—ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਸੰਸਥਾ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਧਾਰਮਿਕ ਅਹੁਦਾ ਸਨਮਾਨ ਹੈ, ਨਿੱਜੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਵਚ ਨਹੀਂ। ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਿਰਫ਼ ਅਹੁਦਿਆਂ ਦੀ ਵੰਡ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਚਾਵਲਾ ਮਾਮਲੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਬਕ ਲੈਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਐਸਜੀਪੀਸੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਾਂਚ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਦੀ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ਤਾ ਦੇ ਪੂਰੇ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸਵਾਲ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਦਾ ਨਹੀਂ। ਸਵਾਲ ਉਸ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਸਾਖ ਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਮਰਿਆਦਾ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਜੇ ਐਸਜੀਪੀਸੀ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੀ “ਗੰਦਗੀ” ਸਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਰਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਫ਼ਾਈ ਸਿਰਫ਼ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਝਾੜੂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਅੰਦਰ ਵੀ ਫੇਰਨੀ ਪਵੇਗੀ।
